2025 г. Наука и образование в гражданской защите №3(59)

СКАЧАТЬ ФАЙЛ

МАЗМҰНЫ - CONTENTS -СОДЕРЖАНИЕ
ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ И ПРАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ, ЛИКВИДАЦИИ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ И ГРАЖДАНСКОЙ ОБОРОНЫ
Есбергенов К. Б., Доля А. В., Грузин В. В. Особенности обеспечения пожарной безопасности на объектах хранения боеприпасов: анализ международного опыта	6
Карменов К.К., Шарипханов С.Д., Жаулыбаев А.А., Габбасов С.Г. К вопросу об оценке безопасности труда сотрудников органов гражданской защиты	19
Калкабек А.М., Кажыбаев К.С., Касенов Д.Д. Мировой опыт создания многофакторных стендов для аэродинамических, тепловых и климатических испытаний беспилотных авиационных систем	29
ОБЕСПЕЧЕНИЕ ПОЖАРНОЙ И ПРОМЫШЛЕННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ
Шарипханов С.Д., Абдыкалыков А.Т., Жаулыбаев А.А., Габбасов С.Г., Каратаев М.А. Комплексный подход к оценке рисков природных пожаров и формированию требований к пожарной технике нового поколения	39
Петрова О.А., Денисов И.В., Васильева О.Ю., Даумова Г.К., Полякова А.А. Проблемы управления и пути развития промышленной и пожарной безопасности предприятий горно-металлургического комплекса Казахстана	50
Альменбаев М.М., Сивенков А.Б., Кусаинов А.Б., Захаров И.А. Способ снижения дымообразующей способности древесины с огнезащитным составом на основе полиакрилата калия (SAP)	59
Кусаинов А.Б., Альменбаев М.М., Макишев Ж.К., Смагулов Б.Е., Максимов П.В. Модель программного продукта для оперативного поиска пожарных гидрантов с использованием дополненной реальности	64
Akzhanov T.K., Denisov A.N., Danilov M.M., Kairbekov К.К. Conditions for choosing optimal and effective solutions for managing forces and assets at the fire site	72
ПРОБЛЕМЫ ОБУЧЕНИЯ В СФЕРЕ ГРАЖДАНСКОЙ ЗАЩИТЫ
Имиров С.К., Каирбеков К.К. Методика опытно-экспериментальной работы с курсантами военного вуза по совершенствованию правовой культуры: динамика и результаты	84
Қасымова С.К., Бексұлтанова Ж.М. Арнайы техникалық жоғарғы оқу орындарындағы дидактикалық ерекшеліктер	91

 

 

 

УДК 614.84

 

К. Б. Есбергенов, А. В. Доля, В. В. Грузин

Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

 

ОСОБЕННОСТИ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ПОЖАРНОЙ БЕЗОПАСНОСТИ НА ОБЪЕКТАХ ХРАНЕНИЯ БОЕПРИПАСОВ: АНАЛИЗ МЕЖДУНАРОДНОГО ОПЫТА

 

Аннотация. Статья посвящена анализу особенностей обеспечения пожарной безопасности на объектах хранения боеприпасов с учётом международного опыта. Подчёркивается высокая степень риска подобных пожаров, связанная с угрозой массовых взрывов, разлёта осколков и токсического воздействия продуктов горения. Рассматриваются тактические приёмы действий пожарных подразделений, включая принципы раннего выявления возгорания, применения дистанционных методов тушения и организации эвакуации. Особое внимание уделено использованию автоматических систем обнаружения пожаров, робототехнических комплексов и специализированной техники, таких как пожарные танки и дистанционно управляемые лафетные стволы. Приведён анализ международных инцидентов, позволивший выделить ключевые элементы эффективной ликвидации ЧС: ранняя диагностика, безопасное дистанционное тушение, превентивная эвакуация, инженерная защита складов и постоянная подготовка персонала. На основе проведённого исследования разработаны рекомендации для повышения пожарной безопасности объектов хранения боеприпасов в Республике Казахстан. Предлагается внедрение высокочувствительных систем сигнализации, автоматического пожаротушения, а также усиление нормативно-правового регулирования и подготовки специалистов.

Ключевые слова: взрывы, пожары, арсеналы, склады, боеприпасы, безопасность, инфраструктура, оповещение, робототехника.

 

К. Б. Есбергенов, А. В. Доля, В. В. Грузин

Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

 

ОҚ-ДӘРІЛЕРДІ САҚТАУ ОБЪЕКТІЛЕРІНДЕ ӨРТ ҚАУІПСІЗДІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ: ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕНІ ТАЛДАУ

 

Аңдатпа. Мақала халықаралық тәжірибені ескере отырып, оқ-дәрілерді сақтау объектілерінде өрт қауіпсіздігін қамтамасыз ету ерекшеліктерін талдауға арналған. Деп жоғары тәуекел дәрежесі осындай өрттердің байланысты қауіп жаппай жарылыстар, ұшуын сынықтарының және уытты жану өнімдерінің әсері. Өртті ерте анықтау, қашықтан сөндіру әдістерін қолдану және эвакуациялауды ұйымдастыру қағидаттарын қоса алғанда, өрт сөндіру бөлімшелерінің іс-қимылдарының тактикалық тәсілдері қаралады. Автоматты өртті анықтау жүйелерін, робототехникалық кешендерді және өрт цистерналары мен қашықтан басқарылатын лафет оқпандары сияқты мамандандырылған техниканы пайдалануға ерекше назар аударылады. Төтенше жағдайларды тиімді жоюдың негізгі элементтерін: ерте диагностика, қауіпсіз қашықтықтан сөндіру, профилактикалық эвакуация, қоймаларды инженерлік қорғау және персоналды тұрақты даярлауды бөліп көрсетуге мүмкіндік беретін халықаралық оқиғаларға талдау келтірілген. Жүргізілген зерттеу негізінде Қазақстан Республикасында оқ-дәрілерді сақтау объектілерінің өрт қауіпсіздігін арттыру үшін ұсынымдар әзірленді. Жоғары сезімтал дабыл жүйелерін, автоматты өрт сөндіру жүйелерін енгізу, сондай-ақ нормативтік-құқықтық реттеу мен мамандарды даярлауды күшейту ұсынылады.

Түйінді сөздер: жарылыстар, өрт, арсеналдар, қоймалар, оқ-дәрілер, қауіпсіздік, инфрақұрылым, ескерту, робототехника.

 

K. B. Esbergenov, A. V. Dolya, V. V. Gruzin

National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

 

FEATURES OF FIRE SAFETY AT AMMUNITION STORAGE FACILITIES: ANALYSIS OF INTERNATIONAL EXPERIENCE

 

Abstract. The article is devoted to analyzing the peculiarities of fire safety at ammunition storage facilities taking into account international experience. The article emphasizes the high risk of such fires due to the threat of mass explosions, fragmentation and toxic effects of combustion products. Tactical techniques of firefighting units are considered, including the principles of early detection of fire, application of remote extinguishing methods and organization of evacuation. Particular attention is paid to the use of automatic fire detection systems, robotic complexes and specialized equipment such as fire tanks and remotely controlled lavet barrels. The analysis of international incidents is presented, which allowed to highlight the key elements of effective emergency response: early diagnosis, safe remote extinguishing, preventive evacuation, engineering protection of warehouses and continuous training of personnel. On the basis of the study recommendations for improving fire safety of ammunition storage facilities in the Republic of Kazakhstan have been developed. It is proposed to introduce highly sensitive alarm systems, automatic fire extinguishing systems, as well as to strengthen regulatory and legal regulation and training of specialists.

Key words: explosions, fires, arsenals, warehouses, ammunition, security, infrastructure, alerting, robotics.

 

 

УДК 614.84

 

К. К. Карменов¹, С. Д. Шарипханов², А. А. Жаулыбаев¹, С. Г. Габбасов³

 ¹Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

²Казахстанский научно-исследовательский обучающий центр в области гражданской защиты и охраны труда, Астана, Казахстан

³Казахский Агротехнический Университет имени С. Сейфуллина, Астана, Казахстан

 

К ВОПРОСУ ОБ ОЦЕНКЕ БЕЗОПАСНОСТИ ТРУДА  СОТРУДНИКОВ ОРГАНОВ ГРАЖДАНСКОЙ ЗАЩИТЫ

 

Аннотация. Статья посвящена актуальной теме - безопасности труда сотрудников органов гражданской защиты. Состояние безопасности труда сотрудников органов гражданской защиты в нашей стране в достаточной степени не исследовано. Данные отечественной пожарной статистики свидетельствуют о достаточно высокой интенсивности работы пожарных подразделений Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Казахстан, по части обслуживания вызовов. Вместе с тем анализ статистических данных показывает неблагоприятную ситуацию с безопасностью и охраной труда в подразделениях органов гражданской защиты. В частности, наблюдается увеличение количества несчастных случаев, травмированных и погибших сотрудников в подразделениях, при том, что занятий по профилактике травматизма проводится с каждым годом больше. Обзоры и анализы по безопасности и охране труда, проводимые Комитетом противопожарной службы МЧС Республики Казахстан не учитывают заболеваемость сотрудников органов гражданской защиты. С учетом текущего состояния безопасности и охраны труда в подразделениях органов гражданской защиты, с целью минимизации случаев гибели, травматизма пожарных, ущерба их здоровью целесообразно предусмотреть мероприятия организационного, образовательного, научного характера. Особое внимание следует уделить разработке методических рекомендаций по восстановлению, оздоровлению сотрудников органов гражданской защиты, в последующем - внесение норм и правил по медицинскому, санаторно-курортному обеспечению сотрудников органов гражданской защиты, с учетом вредных и опасных условий труда.

Ключевые слова: труд, безопасность труда, охрана труда, травматизм, условия труда, заболеваемость сотрудников, органы гражданской защиты, пожарный, мониторинг безопасности и охраны труда.

 

Қ. К. Карменов¹, С. Д. Шәріпханов², А. А. Жауылыбаев¹, С. Ғ. Ғаббасов³

¹Қазақстан Республикасы Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

²Азаматтық қорғау және еңбекті қорғау саласындағы қазақстандық ғылыми-зерттеу оқыту орталығы, Астана, Қазақстан

³С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті, Астана, Қазақстан

 

АЗАМАТТЫҚ ҚОРҒАУ ОРГАНДАРЫ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ ЕҢБЕК ҚАУІПСІЗДІГІН БАҒАЛАУ МӘСЕЛЕСІ ТУРАЛЫ

 

Аңдатпа. Бұл мақала азаматтық қорғау органдары қызметкерлерінің еңбек қауіпсіздігі мәселесіне арналған. Қазақстанда азаматтық қорғау саласындағы еңбек қауіпсіздігінің жай-күйі жеткілікті деңгейде зерттелмеген. Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігіне қарасты өрткеқарсы бөлімшелердің шақыртуларға қызмет көрсету бойынша жұмыс қарқындылығының жоғары екендігін отандық өрт статистикасының деректері көрсетеді. Сонымен қатар, статистикалық деректерге жасалған талдау азаматтық қорғау бөлімшелерінде еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау саласында жағымсыз жағдай қалыптасқанын байқатады.

Атап айтқанда, жыл сайын еңбек жарақаттарының алдын алу бойынша өткізілетін іс-шаралар санының артуына қарамастан, бөлімшелерде қызметтік жарақаталу, жазатайым оқиғалар мен қызметкерлердің қаза табу жағдайларының көбейіп келе жатқаны байқалады. Қазақстан Республикасы ТЖМ Өрткеқарсы қызмет комитеті жүргізетін еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау бойынша шолулар мен талдаулар азаматтық қорғау органдары қызметкерлерінің сырқаттанушылық деңгейін ескермейді.

Азаматтық қорғау бөлімшелеріндегі еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғаудың қазіргі жай-күйін ескере отырып, өрт сөндірушілердің жарақаттануы мен қаза болу жағдайларын, сондай-ақ олардың денсаулығына келетін зиянды азайту мақсатында ұйымдастырушылық, білім беру және ғылыми сипаттағы шараларды қарастыру орынды. Азаматтық қорғау органдары қызметкерлерін қалпына келтіру мен сауықтыру бойынша әдістемелік ұсынымдарды әзірлеуге ерекше назар аудару қажет. Болашақта зиянды және қауіпті еңбек жағдайларын ескере отырып, азаматтық қорғау органдары қызметкерлеріне медициналық және санаторлық-курорттық қамтамасыз етуге қатысты нақты нормалар мен ережелерді енгізу керек.

Түйінді сөздер: Еңбек, еңбек қауіпсіздігі, еңбекті қорғау, жарақаттанушылық, еңбек жағдайлары, қызметкерлердің сырқаттануы, азаматтық қорғау органдары, өрт сөндіруші, еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғауды мониторингілеу.

 

 

K. K. Karmenov¹, S. D. Sharipkhanov², A. A. Zhaulybaev¹, S. G. Gabbasov³

¹The National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

²The Kazakhstan Research and Training Center in the Field of Civil Defense
and Labor Protection, Astana, Kazakhstan

³Saken Seifullin Kazakh Agrotechnical Research University (KATRU), Astana, Kazakhstan

 

ON THE ISSUE OF OCCUPATIONAL SAFETY ASSESSMENT

CIVIL PROTECTION OFFICERS

 

Abstract. The article is devoted to an urgent topic - occupational safety of employees of civil protection agencies. The state of occupational safety of employees of civil protection authorities in our country has not been sufficiently investigated. Data from domestic fire statistics indicate a fairly high intensity of work of the fire departments of the Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan in terms of call service. At the same time, the analysis of statistical data shows an unfavorable situation with occupational safety and health in the departments of civil protection agencies. In particular, there is an increase in the number of accidents, injured and dead employees in the departments, despite the fact that more injury prevention classes are held every year. The safety and health reviews and analyses conducted by the Committee of the Fire Service of the Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan do not take into account the incidence of civil protection personnel. Taking into account the current state of occupational safety and health in the departments of civil protection agencies, in order to minimize deaths, injuries to firefighters, and damage to their health, it is advisable to provide organizational, educational, and scientific measures. Special attention should be paid to the development of methodological recommendations for the rehabilitation and rehabilitation of employees of civil protection bodies, followed by the introduction of norms and rules for medical, sanatorium and resort provision for employees of civil protection bodies, taking into account harmful and dangerous working conditions.

Keywords: labor, occupational safety, occupational safety, injuries, working conditions, employee morbidity, civil protection authorities, firefighter, occupational safety and health monitoring.

 

 

УДК 629.735.083

 

А. М. Калкабек¹, К. С. Кажыбаев¹, Д. Д. Касенов²

¹ТОО «R&D центр «Казахстан инжиниринг», Астана, Казахстан

²Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

 

МИРОВОЙ ОПЫТ СОЗДАНИЯ МНОГОФАКТОРНЫХ СТЕНДОВ ДЛЯ АЭРОДИНАМИЧЕСКИХ, ТЕПЛОВЫХ И КЛИМАТИЧЕСКИХ ИСПЫТАНИЙ БЕСПИЛОТНЫХ АВИАЦИОННЫХ СИСТЕМ

 

Аннотация. В статье представлен анализ мирового опыта создания и эксплуатации комплексных лабораторных стендов для аэродинамических, тепловых и климатических испытаний беспилотных авиационных систем. Рассмотрены ведущие исследовательские центры Соединенных Штатов Америки, Европы, Азии и Канады, включая National Aeronautics and Space Administration, Office National dEtudes et de Recherches Aerospatiales, Deutsche Zentrum für Luft- und Raumfahrt, , National Research Council of Canada и китайский JF-12 Hypersonic Shock Tunnel. Особое внимание уделено интеграции аэродинамических труб, дуговых каналов, климатических камер и огневых стендов в единые многофакторные комплексы, обеспечивающие достоверность и воспроизводимость испытаний. Показана практическая значимость таких стендов для задач гражданской авиации и систем чрезвычайного реагирования Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Казахстан, где надёжность беспилотных авиационных систем напрямую связана с успешностью поисково-спасательных операций, мониторинга природных катастроф и оценки пожарной безопасности. Выявлены ключевые тенденции: переход к модульным архитектурам, стандартизация сценариев испытаний, внедрение унифицированных метрологических систем и расширение применения в интересах общественной безопасности. Сделаны выводы о возможностях адаптации зарубежного опыта для формирования отечественной исследовательской базы, что имеет стратегическую значимость для Казахстана.

Ключевые слова: беспилотные авиационные системы, стендовые испытания, аэродинамическая труба, гиперзвуковые исследования, дуговой канал, климатическая камера, огневой стенд, международный опыт, пожарная безопасность, поисково-спасательные операции.

 

А. М. Қалқабек¹, Қ. С. Қажыбаев¹, Д. Д. Қасенов²

¹"Қазақстан инжиниринг" R & D орталығы" ЖШС, Астана, Қазақстан

²Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

 

ҰШҚЫШСЫЗ ӘУЕ ЖҮЙЕЛЕРІНІҢ АЭРОДИНАМИКАЛЫҚ, ЖЫЛУЛЫҚ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҚ СЫНАҚТАРЫНА АРНАЛҒАН КӨПФАКТОРЛЫҚ СТЕНДТЕРДІ ҚҰРУ БОЙЫНША ӘЛЕМДІК ТӘЖІРИБЕ

 

Андатпа. Мақалада ұшқышсыз әуе жүйелерін аэродинамикалық, жылулық және климаттық сынақтардан өткізуге арналған кешенді зертханалық стендтерді құру және пайдалану бойынша әлемдік тәжірибеге талдау жасалған. Америка Құрама Штаттары, Еуропа, Азия және Канададағы жетекші ғылыми орталықтар қарастырылды, олардың қатарына National Aeronautics and Space Administration, Office National dEtudes et de Recherches Aerospatiales, Deutsche Zentrum für Luft- und Raumfahrt, Japan Aerospace Exploration Agency, National Research Council of Canada, және Қытайдың JF-12 Hypersonic Shock Tunnel қондырғысы жатады. Арнайы назар аэродинамикалық құбырларды, доғалық арналары бар стендтерді, климаттық камераларды және өртке төзімділікке арналған қондырғыларды біртұтас көпфакторлық кешендерге біріктіруге аударылған. Мұндай стендтердің азаматтық авиация және Қазақстан Республикасының Төтенше Жағдайлар Министрлігінің төтенше жағдайларға ден қою жүйелері үшін практикалық маңызы көрсетілді, себебі ұшқышсыз әуе жүйелерінің сенімділігі іздестіру-құтқару операцияларының, табиғи апаттарды мониторингілеудің және өрт қауіпсіздігін бағалаудың табыстылығымен тікелей байланысты. Негізгі үрдістер анықталды: модульдік архитектураларға көшу, сынақ сценарийлерін стандарттау, бірыңғай метрологиялық жүйелерді енгізу және қоғамдық қауіпсіздік мүдделеріне қолдануды кеңейту. Шетелдік тәжірибені бейімдеу арқылы отандық зерттеу базасын қалыптастырудың мүмкіндіктері айқындалды, бұл Қазақстан үшін стратегиялық маңызға ие.

Түйінді сөздер: ұшқышсыз әуе жүйелері, стендтік сынақтар, аэродинамикалық құбыр, гипердыбыстық зерттеулер, доғалық арна, климаттық камера, өртке төзімді стенд, халықаралық тәжірибе, өрт қауіпсіздігі, іздестіру-құтқару операциялары.

 

A. M. Kalkabek¹, K. S. Kazhybaev¹, D. D. Kasenov²

¹LLP "R&D" Center "Kazakhstan Engineering", Astana, Kazakhstan

²National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

 

GLOBAL EXPERIENCE IN DEVELOPING MULTIFACTOR TEST STANDS

FOR AERODYNAMIC, THERMAL, AND CLIMATIC TESTING OF UNMANNED

AERIAL SYSTEMS

 

Abstract. The article presents an analysis of the global experience in the development and operation of comprehensive laboratory stands for aerodynamic, thermal, and climatic testing of unmanned aerial systems. Leading research centers in the United States of America, Europe, Asia, and Canada are considered, including National Aeronautics and Space Administration, Office National dEtudes et de Recherches Aerospatiales, Deutsche Zentrum für Luft- und Raumfahrt, Japan Aerospace Exploration Agency, National Research Council of Canada, and the Chinese JF-12 Hypersonic Shock Tunnel. Special attention is paid to the integration of wind tunnels, arc-heated facilities, climatic chambers, and fire-resistance test stands into unified multifactor complexes ensuring reliability and reproducibility of testing. The practical significance of such stands is highlighted in relation to civil aviation and emergency response systems of the Ministry for Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, where unmanned aerial systems reliability is directly linked to the success of search-and-rescue operations, natural disaster monitoring, and fire safety assessment. Key trends are identified: transition to modular architectures, standardization of test scenarios, implementation of unified metrological systems, and the expansion of applications in the field of public safety. Conclusions are drawn about the prospects for adapting international experience to form a national research base, which has strategic importance for Kazakhstan.

Keywords: unmanned aerial systems, test stands, wind tunnel, hypersonic research, arc-heated facility, climatic chamber, fire test stand, international experience, fire safety, search-and-rescue operations.

 

 

УДК 504.4:551.588.7(574)

 

С. Д. Шарипханов¹, А. Т. Абдыкалыков², А. А. Жаулыбаев², С. Г. Габбасов³, М. А. Каратаев¹

¹Казахстанский научно-исследовательский, обучающий центр в области
гражданской защиты и охраны труда, Астана, Казахстан

²Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

³Казахский Агротехнический Университет имени С. Сейфуллина, Астана, Казахстан

 

КОМПЛЕКСНЫЙ ПОДХОД К ОЦЕНКЕ РИСКОВ ПРИРОДНЫХ ПОЖАРОВ
И ФОРМИРОВАНИЮ ТРЕБОВАНИЙ К ПОЖАРНОЙ ТЕХНИКЕ

НОВОГО ПОКОЛЕНИЯ

 

Аннотация. В статье представлен комплексный научно-прикладной подход к оценке уязвимости территорий к природным пожарам на основе разработанной авторской методики. Методика включает семь параметров и позволяет проводить моделирование пожарной обстановки в различных регионах Республики Казахстан. На основе анализа данных за 2018-2023 гг. для трёх наиболее уязвимых областей (Абайская, Восточно-Казахстанская и Костанайская) выявлены ключевые уязвимости в реагировании, технической оснащённости и логистике. Полученные результаты использованы для выработки предложений по профилактике и ликвидации природных пожаров, а также легли в основу концепции пожарного автомобиля нового поколения, адаптированного к специфике местных условий.

Ключевые слова: природные пожары, уязвимость территорий, моделирование рисков, пожарная техника, методика оценки, капсульная кабина, шарнирно-сочленённое шасси, дистанционное тушение, гражданская защита.

 

С. Д. Шәріпханов¹, А. Т. Әбдіқалықов², А. А. Жауылыбаев²,

С. Г. Габбасов³, М. А. Қаратаев¹

¹«Азаматтық қорғау және еңбекті қорғау саласындағы қазақстандық ғылыми-зерттеу, оқыту орталығы» ЖШС, Астана, Қазақстан

²Қазақстан Республикасы Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

³С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті, Астана, Қазақстан

 

ТАБИҒИ ӨРТТЕРДІҢ ТӘУЕКЕЛДЕРІН БАҒАЛАУҒА ЖӘНЕ ЖАҢА БУЫН ӨРТ ТЕХНИКАСЫНА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУҒА КЕШЕНДІ ТӘСІЛ

 

Аңдатпа. Мақалада әзірленген авторлық әдістеме негізінде аумақтардың табиғи өрттерге осалдығын бағалауға кешенді ғылыми-қолданбалы тәсіл ұсынылған. Әдістеме жеті параметрді қамтиды және Қазақстан Республикасының әртүрлі өңірлерінде өрт жағдайын модельдеуге мүмкіндік береді. 2018-2023 жылдардағы деректерді талдау негізінде ең осал үш облыс (Абай, Шығыс Қазақстан және Қостанай) үшін ден қою, техникалық жарақтандыру және логистикадағы негізгі осалдықтар анықталды. Алынған нәтижелер табиғи өрттердің алдын алу және жою бойынша ұсыныстар әзірлеу үшін пайдаланылды, сондай-ақ жергілікті жағдайлардың ерекшеліктеріне бейімделген жаңа буын өрт сөндіру автокөлігі тұжырымдамасының негізін қалады.

Түйінді сөздер: табиғи өрттер, аумақтардың осалдығы, тәуекелдерді модельдеу, өрт техникасы, бағалау әдістемесі, капсула кабинасы, топсалы-буынды шасси, қашықтан сөндіру, азаматтық қорғау.

 

S. D. Sharipkhanov¹, A. T. Abdykalikov², A. A. Zhaulybayev²,

S. G. Gabbasov³, M. A. Karataev¹

¹The Kazakhstan Research and Training Center in the Field of Civil Defense and Labor Protection, Astana, Kazakhstan

²The National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

³Saken Seifullin Kazakh Agrotechnical Research University (KATRU), Astana, Kazakhstan

 

AN INTEGRATED APPROACH TO ASSESSING WILDFIRE RISKS AND THE FORMATION OF REQUIREMENTS FOR A NEW GENERATION OF FIRE FIGHTING EQUIPMENT

 

Abstract. The article presents a comprehensive scientific and applied approach to assessing the vulnerability of territories to natural fires based on the developed authors methodology. The methodology includes seven parameters and allows modeling the fire situation in various regions of the Republic of Kazakhstan. Based on the analysis of data for 2018-2023, key vulnerabilities in response, technical equipment and logistics were identified for the three most vulnerable regions (Abai, East Kazakhstan and Kostanay). The results obtained were used to develop proposals for the prevention and elimination of wildfires, and also formed the basis for the concept of a new-generation fire truck adapted to the specifics of local conditions.

Keywords: natural fires, vulnerability of territories, risk modeling, fire fighting equipment, assessment methodology, capsule cabin, articulated chassis, remote extinguishing, civil protection.

 

УДК 331.45:614.849

 

О. А. Петрова, И. В. Денисов, О. Ю. Васильева, Г. К. Даумова, А. А. Полякова

НАО «Восточно-Казахстанский технический университет имени Д. Серикбаева»,

Усть-Каменогорск, Казахстан

 

И ПОЖАРНОЙ БЕЗОПАСНОСТИ ПРЕДПРИЯТИЙ ГОРНО-МЕТАЛЛУРГИЧЕСКОГО КОМПЛЕКСА КАЗАХСТАНА

 

Аннотация.

 Ключевые слова: промышленная безопасность, пожарная безопасность, анализ опасностей, инцидент, риск, пожар, авария, травма.

 

 

О. А. Петрова, И. В. Денисов, О. Ю. Васильева, Г. К. Даумова, А. А. Полякова

«Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті» КЕАҚ,

Өскемен, Қазақстан

 

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТАУ-КЕН МЕТАЛЛУРГИЯ КЕШЕНІ КӘСІПОРЫНДАРЫНДА ӨНЕРКӘСІПТІК ЖӘНЕ ӨРТ ҚАУІПСІЗДІГІН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ БАСҚАРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

 

Аңдатпа. Мақалада Қазақстандағы өнеркәсіптік және өрт қауіпсіздігін басқарудың өзекті мәселелері қарастырылады. Өндірістегі, әсіресе Шығыс Қазақстанның тау-кен металлургия саласындағы авариялар мен жазатайым жағдайлар статистикасы негізінде өнеркәсіптік және өрт қауіпсіздігінің жай-күйіне талдау жүргізілді, бұл апаттар мен жарақаттанудың жоғары деңгейін көрсетті. Халықаралық тәжірибемен салыстырмалы талдау жасалды және қолданыстағы жүйенің негізгі ұйымдастырушылық-техникалық кемшіліктері анықталды. Тәуекелге бағдарланған тәсілді енгізуді, өнеркәсіптік және өрт қауіпсіздігі саласындағы мемлекеттік реттеу саясатының қажеттілігін және заманауи халықаралық стандарттарды интеграциялауды, сондай-ақ кешенді оқыту жүйесін дамытуды қоса алғанда, өнеркәсіптік және өрт қауіпсіздігін басқару жүйесін жетілдіру жөніндегі шаралар ұсынылды.

 Түйінді сөздер: өнеркәсіптік қауіпсіздік, өрт қауіпсіздігі, қауіптерді талдау, оқиға, тәуекел, өрт, апат, жарақат.

 

O. A. Petrova, I. V. Denissov, O. Y. Vasilyeva, G. K. Daumova, A. A. Polyakova

NSC «D. Serikbayev East Kazakhstan Technical University», Ust-Kamenogorsk, Kazakhstan

 

PROBLEMS OF MANAGEMENT AND WAYS OF DEVELOPMENT OF INDUSTRIAL AND FIRE SAFETY OF ENTERPRISES OF THE MINING AND METALLURGICAL COMPLEX
OF KAZAKHSTAN

 

Abstract. The article discusses the current problems of industrial and fire safety management in Kazakhstan. An analysis of the state of industrial and fire safety was carried out based on statistics of accidents and accidents at work, especially in the mining and metallurgical industry of East Kazakhstan, which showed a high level of accidents and injuries. A comparative analysis with international experience is presented and the key organizational and technical disadvantages of the existing system are highlighted. Measures are proposed to improve the industrial and fire safety management system, including the introduction of a risk-based approach, the need for a state regulatory policy in the field of industrial and fire safety and the integration of modern international standards, as well as the development of a comprehensive training system.

Key words: industrial safety, fire safety, hazard analysis, incident, risk, fire, accident, injury.

 

 

УДК 699.812.3

 

М. М. Альменбаев¹, А. Б. Сивенков², А. Б. Кусаинов¹, И. А. Захаров¹

¹Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина

МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

²ФГБУ «Всероссийский ордена «Знак Почета» научно-исследовательский институт противопожарной обороны» МЧС России, Балашиха, Россия

 

СПОСОБ СНИЖЕНИЯ ДЫМООБРАЗУЮЩЕЙ СПОСОБНОСТИ ДРЕВЕСИНЫ С ОГНЕЗАЩИТНЫМ СОСТАВОМ НА ОСНОВЕ ПОЛИАКРИЛАТА КАЛИЯ SAP)

 

Аннотация. В работе авторами представлены экспериментальные исследования дымообразующей способности образцов древесины с нанесением разработанного огнезащитного на основе фосфор и азот содержащих антипиренов с добавлением полиакрилата калия (SAP), при влиянии различных тепловых потоков. Полученные результаты свидетельствуют, что разработанный авторами огнезащитный состав не только снижает интенсивность дымообразования на 20-25 %, но имеет коксообразующие свойства, способствующие термической стабилизации и уменьшению выделения твёрдых продуктов разложения.

Ключевые слова: древесина, пожарная опасность, огнезащитный состав, дымообразующая способность. 

 

 

М. М. Әлменбаев ¹, А. Б. Сивенков², А. Б. Құсайынов ¹, И.А. Захаров¹

¹Қазақстан Республикасы ТЖМ М. Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

²«Бүкілресейлік «Құрмет Белгісі» ордені өртке қарсы қорғаныс ғылыми-зерттеу институты» ФМБМ, Балашиха, Ресей

 

КАЛИЙ ПОЛИАКРИЛАТЫ (SAP)НЕГІЗІНДЕГІ ОТҚА ТӨЗІМДІ ҚҰРАМЫ БАР АҒАШТЫҢ ТҮТІН ШЫҒАРУ ҚАБІЛЕТІН ТӨМЕНДЕТУ ӘДІСІ

 

Аңдатпа. Жұмыста авторлар әр түрлі жылу ағындарының әсерінен құрамында калий полиакрилаты (SAP) қосылған құрамында отқа төзімді фосфор мен азот негізінде жасалған отқа төзімді композицияны қолдана отырып, ағаш үлгілерінің түтін шығару қабілетіне эксперименттік зерттеулер ұсынды. Нәтижелер авторлар жасаған отқа төзімді құрам түтіннің пайда болу қарқындылығын 20-25 % төмендетіп қана қоймай, термиялық тұрақтандыруға және қатты ыдырау өнімдерінің бөлінуін азайтуға ықпал ететін Кокс түзетін қасиеттерге ие екенін көрсетеді.

Түйінді сөздер: ағаш, өрт қаупі, отқа төзімді құрам, түтін шығару қабілеті.

 

 

M. M. Almenbaev¹, A. B. Sivenkov², A. B. Kussainov¹, I. A. Zakharov¹

¹Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

²All-Russian Research Institute for Fire Protection of Ministry of Russian Federation for Civil Defence, Emergencies and Elimination of Consequences of Natural Disasters, Balashikha, Russia

 

A METHOD FOR REDUCING THE SMOKE-FORMING ABILITY OF WOOD WITH A FLAME RETARDANT BASED ON POTASSIUM POLYACRYLATE (SAP)

 

Abstract. The authors present experimental studies of the smoke-forming properties of wood samples with the application of a developed flame retardant based on phosphorus and nitrogen-containing flame retardants with the addition of potassium polyacrylate (SAP), under the influence of various heat fluxes. The results obtained indicate that the flame retardant developed by the authors not only reduces the intensity of smoke formation by 20-25 %, but also has coke-forming properties that contribute to thermal stabilization and reduce the release of solid decomposition products.

Key words: wood, fire hazard, flame retardant, smoke-forming ability.

 

 

УДК 614.849

 

Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

 

МОДЕЛЬ ПРОГРАММНОГО ПРОДУКТА ДЛЯ ОПЕРАТИВНОГО ПОИСКА ПОЖАРНЫХ ГИДРАНТОВ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ДОПОЛНЕННОЙ РЕАЛЬНОСТИ

 

Аннотация. В статье представлена разработка и апробация модели программного продукта на основе технологий дополненной реальности (AR), позволяющей автоматизировать поиск источников противопожарного водоснабжения. Описаны методика и техническая архитектура системы, приведены результаты пилотных испытаний, показаны научная новизна и практическая значимость. Приведены примеры программной реализации (Unity + AR Foundation, HTML/JS) и интерфейсные скриншоты.

Ключевые слова: пожарная безопасность; противопожарное водоснабжение; дополненная реальность; AR Foundation; ГИС; навигация; гидранты.

 

А. Б. Кусаинов, М. М. Әлменбаев, Ж. Қ. Макишев, Б. Е. Смагулов, П. В. Максимов

Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

 

ҚОСЫМША ШЫНДЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, ӨРТ ГИДРАНТТАРЫН ЖЕДЕЛ ІЗДЕУГЕ АРНАЛҒАН БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ӨНІМНІҢ МОДЕЛІ

 

Аңдатпа. Мақалада өртке қарсы сумен жабдықтау көздерін іздеуді автоматтандыруға мүмкіндік беретін қосымша шындық (AR) технологиялары негізінде бағдарламалық өнімнің үлгісін әзірлеу және сынақтан өткізу ұсынылған. Жүйенің әдістемесі мен техникалық архитектурасы сипатталып, пилоттық сынақтардың нәтижелері келтірілген, ғылыми жаңалығы мен практикалық маңыздылығы көрсетілген. Бағдарламалық іске асыру мысалдары (Unity + AR Foundation, HTML/JS) және интерфейс скриншоттары берілген.

Түйінді сөздер: өрт қауіпсіздігі; өртке қарсы сумен жабдықтау; қосымша шындық; AR Foundation; ГАЖ; навигация; гидранттар.

 

А. B. Kusainov, M. M. Almenbaev, Zh. K. Makishev, B. E. Smagulov, P. V. Maksimov

Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

 

MODEL OF A SOFTWARE PRODUCT FOR OPERATIONAL SEARCH OF FIRE HYDRANTS USING AUGMENTED REALITY

 

Abstract. The article presents the development and testing of a software product model based on augmented reality (AR) technologies, designed to automate the search for fire water supply sources. The methodology and technical architecture of the system are described, pilot testing results are provided, and the scientific novelty and practical significance are demonstrated. Examples of software implementation (Unity + AR Foundation, HTML/JS) and interface screenshots are presented.

Key words: fire safety; fire water supply; augmented reality; AR Foundation; GIS; navigation; hydrants.

 

 

 

УДК 614.8

 

T. K. Akzhanov¹, A. N. Denisov², M. M. Danilov², К. К. Kairbekov¹

¹Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan,

Kokshetau, Kazakhstan

²Academy of the State Fire Service of the MES of Russia, Moscow, Russia

 

CONDITIONS FOR CHOOSING OPTIMAL AND EFFECTIVE SOLUTIONS FOR MANAGING FORCES AND ASSETS AT THE FIRE SITE

 

Abstract. The article examines the key conditions influencing the choice of optimal and effective solutions in the process of managing forces and means at the fire site. It describes the main factors that must be taken into account when organizing the actions of fire departments, such as efficiency, coordination between different services, situation assessment, availability of resources and decision-making based on up-to-date information. The use of modern technologies and analysis methods to improve fire extinguishing efficiency and minimize consequences is also being considered. The emphasis is placed on the importance of accurate calculations and a clear strategy for rapid response and efficient allocation of resources in conditions of high uncertainty and limited time. The role of team decisions and the interaction of various specialists in fire safety management is investigated.

Key words: optimal solutions, management of forces and means, fire safety, situation assessment, technology, coordination, resources.

 

Т. К. Ақжанов¹, А. Н. Денисов², М. М. Данилов², К. К. Каирбеков¹

¹Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

²Ресей ТЖМ Мемлекеттік өртке қарсы қызмет академиясы, Мәскеу, Ресей

 

ӨРТ ОРНЫНДА КҮШТЕР МЕН ҚҰРАЛДАРДЫ БАСҚАРУ КЕЗІНДЕ ОҢТАЙЛЫ ЖӘНЕ ТИІМДІ ШЕШІМДЕРДІ ТАҢДАУ ШАРТТАРЫ

 

Аңдатпа. Мақалада өрт орнында күштер мен құралдарды басқару процесінде оңтайлы және тиімді шешімдерді таңдауға әсер ететін негізгі шарттар қарастырылады. Өрт сөндіру бөлімшелерінің іс-әрекеттерін ұйымдастыру кезінде ескеру қажет негізгі факторлар сипатталған, мысалы, жеделдік, әртүрлі қызметтер арасындағы үйлестіру, жағдайды бағалау, ресурстардың қол жетімділігі және өзекті ақпарат негізінде шешім қабылдау. Өртті сөндіру тиімділігін жақсарту және салдарын азайту үшін заманауи технологиялар мен талдау әдістерін қолдану да қарастырылуда. Жоғары белгісіздік пен шектеулі уақыт жағдайында ресурстарды жылдам жауап беру және тиімді бөлу үшін нақты есептеулер мен нақты стратегияның маңыздылығына баса назар аударылады. Өрт қауіпсіздігін басқарудағы командалық шешімдердің және әртүрлі мамандардың өзара әрекеттесуінің рөлі зерттеледі.

Түйінді сөздер: оңтайлы шешімдер, күштер мен құралдарды басқару, өрт қауіпсіздігі, жағдайды бағалау, технология, үйлестіру, ресурстар.

 

Т. К. Акжанов¹, А. Н. Денисов², М. М. Данилов², К. К. Каирбеков¹

 ¹Академия гражданской защиты им. М. Габдулина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

²Академия Государственной противопожарной службы МЧС России, Москва, Россия

 

УСЛОВИЯ ВЫБОРА ОПТИМАЛЬНЫХ И ЭФФЕКТИВНЫХ РЕШЕНИЙ ПРИ УПРАВЛЕНИИ СИЛАМИ И СРЕДСТВАМИ НА МЕСТЕ ПОЖАРА

 

Аннотация. В статье рассматриваются ключевые условия, влияющие на выбор оптимальных и эффективных решений в процессе управления силами и средствами на месте пожара. Описаны основные факторы, которые необходимо учитывать при организации действий пожарных подразделений, таких как оперативность, координация между различными службами, оценка ситуации, доступность ресурсов и принятие решений на основе актуальной информации. Также рассматривается использование современных технологий и методов анализа для улучшения эффективности тушения пожара и минимизации последствий. Акцент сделан на важности точных расчетов и четкой стратегии для быстрого реагирования и эффективного распределения ресурсов в условиях высокой неопределенности и ограниченного времени. Исследуется роль командных решений и взаимодействия различных специалистов при управлении пожарной безопасностью.

Ключевые слова: оптимальные решения, управление силами и средствами, пожарная безопасность, оценка ситуации, технологии, координация, ресурсы.

 

 

УДК 371:351

 

С. К. Имиров¹, К. К. Каирбеков²

 ¹Национальный университет обороны Республики Казахстан,  Астана, Казахстан

²Академия гражданской защиты им. М. Габдулина МЧС Республики Казахстан,

Кокшетау, Казахстан

 

МЕТОДИКА ОПЫТНО-ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЙ РАБОТЫ С КУРСАНТАМИ ВОЕННОГО ВУЗА ПО СОВЕРШЕНСТВОВАНИЮ ПРАВОВОЙ КУЛЬТУРЫ: ДИНАМИКА И РЕЗУЛЬТАТЫ

 

Аннотация. В статье рассматривается методика и результаты организации опытно-экспериментальной работы с курсантами Академии Национальной гвардии Казахстана по реализации комплексно-целевой программы совершенствования их правовой культуры. Представлены цели, структура, содержание педагогического воздействия, а также данные статистического анализа, подтверждающие эффективность реализованной комплексно-целевой программы, демонстрирующие значительные различия между экспериментальными и контрольными группами по уровню правовой культуры. Обоснована эффективность педагогических методов, использованных в рамках комплексно-целевой программы. Результаты подтверждают целесообразность дальнейшего внедрения разработанной методики в образовательный процесс военных учебных заведений.

Ключевые слова: правовая культура, курсанты, военное образование, педагогический эксперимент, хи-квадрат, методика воспитания, правовое поведение.

 

С. К. Имиров¹,  К. К. Каирбеков²

¹Қазақстан Республикасының Қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

²Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

 

ӘСКЕРИ ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРНЫНЫҢ СТУДЕНТТЕРІМЕН ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘДЕНИЕТТІ ЖЕТІЛДІРУДІҢ ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫҚ ЖҰМЫС МЕТОДИКАСЫ: ДИНАМИКА ЖӘНЕ НӘТИЖЕЛЕР

 

Аңдатпа. Мақалада  Қазақстан Респбуликасының Ұлттық Ұлан Академиясында  курсанттарымен құқықтық мәдениетті жетілдіруге бағытталған эксперименталды жұмыс методикасы және нәтижелері қарастырылған. Мақсаттар, құрылым, педагогикалық ықпалдың мазмұны, сондай-ақ іске асырылған бағдарламаның тиімділігін растайтын статистикалық талдау деректері ұсынылған. Эксперименттік және бақылау топтарының құқықтық мәдениет деңгейі бойынша айтарлықтай айырмашылықтар көрсетілген. Кешенді мақсатты бағдарлама шеңберінде қолданылған педагогикалық әдістердің тиімділігі негізделген. Нәтижелер әскери оқу орындарында әзірленген әдістемені одан әрі енгізудің қажет екенін растайды.

Түйінді сөздер: құқықтық мәдениет, курсанттар, әскери білім, педагогикалық эксперимент, хи-квадрат, тәрбие әдістемесі, құқықтық мінез-құлық.

 

S. K. Imirov¹, K. К.  Kairbekov²

¹National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

²Civil Defence Academy named after Malik Gabdullin MES of the Republik of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

 

METHODOLOGY OF EXPERIMENTAL WORK WITH CADETS OF MILITARY HIGHER EDUCATIONAL INSTITUTIONS FOR IMPROVING LEGAL CULTURE: DYNAMICS AND RESULTS

 

Abstract. The article discusses the methodology and results of organizing experimental work with cadets of a military higher educational institution aimed at improving legal culture. The goals, structure, content of pedagogical influence, as well as the data of statistical analysis confirming the effectiveness of the implemented program, demonstrating significant differences between the experimental and control groups in terms of legal culture level, are presented. The effectiveness of the pedagogical methods used within the framework of the complex-target program is justified. The results confirm the feasibility of further implementation of the developed methodology in the educational process of military educational institutions.

Key words: legal culture, cadets, military education, pedagogical experiment, chi-square, educational methodology, legal behavior.

 

 

ӘОЖ:811.356.252

 

С. К. Қасымова, Ж. М. Бексұлтанова

Қазақстан Республикасы  ТЖМ М.Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

 

АРНАЙЫ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖОҒАРҒЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНДАҒЫ ДИДАКТИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕР 

 

Аңдатпа. Аталған мақалада арнайы әскери және техникалық жоғарғы оқу орындарындағы оқытудың дамуындағы кейбір дидактикалық ерекшеліктер қарастырылған. Қазіргі кездегі болашақ маман-офицерлерді оқыту үрдісінің дамуындағы басты заңдылық тәрбиелеу, дамумен психологиялық дайындық деңгейінің қалыптасуы болып табылады. Бұл заңдылық әскери ортаның, ұжымның қызметшіге деген талаптарында, қарым-қатынасында, әр түрлі сипаттағы төтенше жағдайларда шеберлікте сипатталады.  Әскери қызметшілердің кәсіптік қызметінің сапасы оларды сақтау мен дамытуымен байланысты.

Дидактика оқу қағидаларын білім, даму және дағды заңдылықтарын, оқытудың әдістері мен тәсілдерін, құралдары мен ұйымдастыру тәсілін қарастырады және оның жоғары техникалық оқу орындарының білім алушыларына тиігізер әсерін сипаттайды. Арнайы жоғары оқу орындары курсанттарын оқыту үрдісінде өзінің ішкі логикасы бар. Ол оның оқытушысы мен білім алушының оқу жағдайындағы ара-қатынасының ғана емес, қызметтік, әскери-кәсіптік, әскери ара - қатынасының біріккен жемісті нәтижесі болып табылады

Түйін сөздер:дидактика, оқыту, әскери тәрбие, білім, әскери қызметші, ғалым, жас ұрпақ, адалдық, оқу процессі.

 

С. К. Касымова, Ж. М. Бексултанова

Академия гражданской защиты имени М. Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

 

ДИДАКТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ В СПЕЦИАЛИЗИРОВАННЫХ  ТЕХНИЧЕСКИХ ВУЗАХ

 

 Аннотация.  В статье рассматриваются некоторые дидактические особенности развития преподавания в профильных и военно-технических высших учебных заведениях. Основной закономерностью развития современного процесса подготовки будущих офицеров -специалистов является формирование уровня психологической готовности посредством воспитания, развития. Эта закономерность находит свое отражение в требованиях военной среды, коллектива и отношения военнослужащего, а также в его навыках поведения в чрезвычайных ситуациях различного рода. Качество профессиональной деятельности военнослужащих связано с их сохранением и развитием.

Дидактика изучает принципы обучения, закономерности познания, развития и умения, методы и подходы к обучению, средства и организационные приемы, описывает его влияние на курсантов высших технических учебных заведений. Процесс подготовки курсантов в профильных высших учебных заведениях имеет свою внутреннюю логику. Это совокупный плодотворный результат не только взаимоотношений преподавателя и обучающихся в образовательной среде, но и служебных, военно-профессиональных и военных отношений.

Ключевые слова: дидактика, обучение, воинское воспитание, образование, военнослужащий, ученый, молодое поколение, верность, учебный процесс.

 

S. K. Kasymova, J. M. Beksultanova

Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan,

Kokshetau, Kazakhstan

 

DIDACTIC FEATURES IN SPECIALISED TECHNICAL UNIVERSITIES

 

            Abstract. The article examines some didactic features of the development of teaching in specialized and military-technical higher educational institutions. The main pattern of development of the modern process of training future specialist officers is the formation of the level of psychological readiness through education and development. This pattern is reflected in the requirements of the military environment, the team and the attitude of the serviceman, as well as in his skills of behavior in emergency situations of various kinds. Becoming a military citizen generally requires seriousness and tolerance, energy, and, most importantly, cultural authenticity, honesty, and sincerity. The quality of military personnels professional performance is linked to their preservation and development. The process of development of any nation in modern civilization has its origins in its past, in its spiritual being.

Didactics studies the principles of learning, the patterns of cognition, development and skills, methods and approaches to learning, means and organizational techniques, and describes its impact on students of higher technical educational institutions. The process of training cadets in specialized higher education institutions has its own internal logic. This is the cumulative fruitful result of not only the relationship between the teacher and students in the educational environment, but also service, military-professional and military relations.

Keywords: didactics, training, military education, education, serviceman, scientist, young generation, loyalty, educational process.