2026г. Наука и образование в гражданской защите №3 (63)

СКАЧАТЬ ФАЙЛ

МАЗМҰНЫ - CONTENTS -СОДЕРЖАНИЕ
ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ И ПРАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ, ЛИКВИДАЦИИ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ И ГРАЖДАНСКОЙ ОБОРОНЫ
Шарипханов С.Д., Абдыкалыков А.Т., Аманбаев Е.Н., Габбасов С.Г.,   Мусабекова А.С., Несипова С.С. Системные и каскадные риски чрезвычайных ситуаций: развитие информационно-логистического подхода к оценке и предупреждению	6
Джумагалиев Р.М., Кокушев О.К., Джумагалиев Т.Р., Клышбаев М.Б. К вопросу об оценке пожарных рисков электромобилей	16
Sadiq-zada U. A. Application of geoinformation technologies to model the radiation situation and support emergency rescue operations during accidents at nuclear power plants	27
Абдрахманов А.А., Хасенов Ж.Х., Дауренов Д.А., Мусаифов С.Н. Основные положения методики обоснования рационального варианта технического оснащения учебных мест специального военного образовательного учреждения, предназначенных для подготовки специалистов в области радиационной, химической и биологической защиты	33
Закиров А.К., Жаулыбаев А.А. Методика оценки значимости потенциально опасных объектов при обосновании дислокации сил гражданской защиты	42
Жагупаров Ж.Е., Каирбеков К.К., Куанышбаев М.С. Пассивная защита объектов экономики в условиях вооружённых конфликтов: принципы и подходы	48
Жагупаров Ж.Е., Каирбеков К.К., Қуанышбаев М.С., Осипов Р.Д. Экономика объектілерінің зымырандық соққыға ұшырауы кезінде инженерлік жағдайды талдаудың әдістемелік негіздері	56
ОБЕСПЕЧЕНИЕ ПОЖАРНОЙ И ПРОМЫШЛЕННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ
Габбасов C.Г., Толеубекова Ж.З., Курмангалиева З.Н. Действенный механизм обеспечения промышленной безопасности горных работ - эффективная организация деятельности геомеханической, маркшейдерской и геодезической служб	66
Кусаинов А.Б., Альменбаев М.М., Макишев Ж.К., Захаров И.А., Максимов П.В.Сравнительный анализ методов поиска источников противопожарного водоснабжения при тушении пожаров	76
Кусаинов А.Б., Нарбаев К.А., Қайыргелді Н.Қ., Тлеуова Ж.О. Методология оценки риска стихийных бедствий, основанной на анализе опасности природных процессов, уязвимости жилища и возможного ущерба	83
Оспанов К.К., Байжанова С.К., Акжанов Т.К., Голев В.В., Булегенов Е.П. Анализ аварийных сценариев и оценка потенциального пожарного риска установки гидроочистки дизельного топлива с применением противоаварийных систем	92

 

УДК 614.8

МРНТИ 81.93.29

 

С.Д. Шарипханов¹, А.Т. Абдыкалыков¹, Е.Н. Аманбаев², С.Г. Габбасов³, А.С. Мусабекова¹,

С.С. Несипова¹

 

¹Казахстанский научно-исследовательский, обучающий центр в области гражданской защиты и охраны труда, Астана, Казахстан

²Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

³Казахский агротехнический исследовательский университет имени С. Сейфуллина, Астана, Казахстан

 

СИСТЕМНЫЕ И КАСКАДНЫЕ РИСКИ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ: РАЗВИТИЕ ИНФОРМАЦИОННО-ЛОГИСТИЧЕСКОГО ПОДХОДА К ОЦЕНКЕ И ПРЕДУПРЕЖДЕНИЮ

 

Аннотация. В статье рассматривается развитие информационно-логистического подхода к оценке и предупреждению чрезвычайных ситуаций в условиях формирования системных и каскадных рисков. Показано, что взаимозависимость природных, техногенных, инфраструктурных, цифровых и социальных систем требует перехода от анализа отдельных опасностей к оценке межсистемных связей и возможных сценариев распространения последствий. На основе ранее разработанных положений информационной логистики чрезвычайных ситуаций предложена концептуальная модель, объединяющая получение и верификацию данных, оценку системного риска, моделирование каскадных сценариев, информационно-логистическое обеспечение управленческих решений, реализацию превентивных действий и обратную связь. Обоснована возможность применения данного подхода для снижения уязвимости и повышения устойчивости населения, территорий и критической инфраструктуры, а также развития международного научно-информационного взаимодействия при системных и трансграничных рисках.

Ключевые слова: системный риск, каскадный риск, чрезвычайная ситуация, информационная логистика, предупреждение чрезвычайных ситуаций, критическая инфраструктура, превентивное управление, устойчивость.

 

 

С.Д. Шәріпханов¹, А.Т. Абдықалыков¹, Е.Н. Аманбаев², С.Ғ. Ғаббасов³, А.С. Мусабекова¹, С.С. Несіпова¹

 

¹Азаматтық қорғау және еңбекті қорғау саласындағы Қазақстандық ғылыми-зерттеу, оқыту орталығы, Астана, Қазақстан

²Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

³С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті, Астана, Қазақстан

 

ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ЖҮЙЕЛІК ЖӘНЕ КАСКАДТЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІ: БАҒАЛАУ МЕН АЛДЫН АЛУДАҒЫ АҚПАРАТТЫҚ-ЛОГИСТИКАЛЫҚ ТӘСІЛДІ ДАМЫТУ

 

Аңдатпа. Мақалада жүйелік және каскадтық тәуекелдердің қалыптасуы жағдайында төтенше жағдайларды бағалау мен алдын алудағы ақпараттық-логистикалық тәсілді дамыту қарастырылады. Табиғи, техногендік, инфрақұрылымдық, цифрлық және әлеуметтік жүйелердің өзара тәуелділігі жекелеген қауіптерді талдаудан жүйеаралық байланыстарды және салдардың ықтимал таралу сценарийлерін бағалауға көшуді талап ететіні көрсетілген. Төтенше жағдайлардың ақпараттық логистикасының бұрын әзірленген қағидалары негізінде деректерді алу мен верификациялауды, жүйелік тәуекелді бағалауды, каскадтық сценарийлерді модельдеуді, басқарушылық шешімдерді ақпараттық-логистикалық қамтамасыз етуді, превентивтік іс-қимылдарды іске асыруды және кері байланысты біріктіретін тұжырымдамалық модель ұсынылған. Аталған тәсілді халықтың, аумақтардың және аса маңызды инфрақұрылымның осалдығын төмендету мен орнықтылығын арттыру, сондай-ақ жүйелік және трансшекаралық тәуекелдер жағдайында халықаралық ғылыми-ақпараттық өзара іс-қимылды дамыту үшін қолдану мүмкіндігі негізделген.

Түйінді сөздер: жүйелік тәуекел, каскадтық тәуекел, төтенше жағдай, ақпараттық логистика, төтенше жағдайлардың алдын алу, аса маңызды инфрақұрылым, превентивтік басқару, орнықтылық.

 

S.D. Sharipkhanov¹, A.T. Abdykalykov¹, E.N. Amanbayev², S.G. Gabbasov³,
A.S. Musabekova¹, S.S. Nesipova¹

 

¹Kazakhstan Scientific Research and Training Center for Civil Protection and Labor Protection, Astana, Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

²National Defence University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

³S. Seifullin Kazakh Agrotechnical Research University, Astana, Kazakhstan

 

SYSTEMIC AND CASCADING RISKS OF EMERGENCIES: DEVELOPMENT OF AN INFORMATION-LOGISTICS APPROACH TO RISK ASSESSMENT AND PREVENTION

 

Abstract. The article examines the development of an information-logistics approach to the assessment and prevention of emergencies in the context of emerging systemic and cascading risks. It is shown that the interdependence of natural, technological, infrastructural, digital, and social systems requires a transition from the analysis of individual hazards to the assessment of intersystem dependencies and potential scenarios of cascading consequences. Based on the previously developed principles of emergency information logistics, a conceptual model is proposed that integrates data acquisition and verification, systemic risk assessment, cascading scenario modelling, information-logistics support for management decisions, implementation of preventive actions, and feedback. The applicability of this approach to reducing vulnerability and enhancing the resilience of populations, territories, and critical infrastructure, as well as to developing international scientific and information cooperation in addressing systemic and transboundary risks, is substantiated.

Keywords: systemic risk, cascading risk, emergency, information logistics, emergency prevention, critical infrastructure, preventive management, resilience.

 

 

УДК 614.842.4

МРНТИ 81.35.23

 

Р. М. Джумагалиев¹, О. К. Кокушев², Т. Р. Джумагалиев², М. Б. Клышбаев²

 

¹ТОО «GFP Science», Алматы, Казахстан

²ТОО "Global Fire Protection",  Алматы, Казахстан

 

К ВОПРОСУ ОБ ОЦЕНКЕ ПОЖАРНЫХ РИСКОВ ЭЛЕКТРОМОБИЛЕЙ

 

Аннотация. В статье представлены результаты математического моделирования зон поражения тепловым излучением, с целью расчета пожарных рисков электромобилей. Определены уровни теплового воздействия на различных расстояниях от источника и их влияние на человека и материалы. Построены границы безопасных и опасных зон, что позволяет оценить потенциальные риски возникновения ожогов и воспламенения. Полученные данные могут быть использованы для проверки адекватности принятых проектных решений при разработке противопожарных мероприятий на стадии проектирования мест стоянок электромобилей и организации обеспечения безопасности людей при тушении пожаров. Учитывая предварительный характер расчетов, требуется проведение дополнительных исследований с учетом влияния окружающих факторов для повышения точности прогнозирования и практического применения.

Ключевые слова: пожар, электромобиль, пожарная опасность электромобилей, моделирование пожара, продукты сгорания аккумуляторной батареи электромобиля, тепловое воздействие, зона теплового поражения, пожарные риски

 

Р. М. Джумагалиев¹, О. К. Қоқушев², Т. Р. Джумагалиев¹, М. Б. Қлышбаев²

 

¹«Gfp Science»  ЖШС, Алматы, Қазақстан

²«Global Fire Protection»,  ЖШС, Алматы, Қазақстан

 

ЭЛЕКТРОМОБИЛЬДЕРДІҢ ӨРТ ТӘУЕКЕЛДЕРІН БАҒАЛАУ ТУРАЛЫ МӘСЕЛЕГЕ

 

Аңдатпа. Мақалада электромобильдердің өрт қаупін есептеу мақсатында жылу сәулеленуінің зақымдану аймақтарын математикалық модельдеу нәтижелері келтірілген. Көзден әр түрлі қашықтықтағы жылу әсерінің деңгейлері және олардың адамдар мен материалдарға әсері анықталды. Қауіпсіз және қауіпті аймақтардың шекаралары салынды, бұл күйік пен тұтанудың ықтимал қаупін бағалауға мүмкіндік береді. Алынған деректер электромобильдердің тұрақ орындарын жобалау сатысында өртке қарсы іс-шараларды әзірлеу кезінде қабылданған жобалық шешімдердің барабарлығын тексеру және өртті сөндіру кезінде адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуді ұйымдастыру үшін пайдаланылуы мүмкін. Есептеулердің алдын-ала сипатын ескере отырып, болжау мен практикалық қолданудың дәлдігін арттыру үшін қоршаған факторлардың әсерін ескере отырып, қосымша зерттеулер жүргізу қажет.

Түйінді сөздер: өрт, электромобиль, электромобильдердің өрт қаупі, өртті модельдеу, аккумулятордың жану өнімдері электромобиль

 

R. M. Dzhumagaliev¹, O. K. Kokushev², T. R. Dzhumagaliev², M. B. Klyshbaev²

 

¹TOO "GFP Science", Almaty, Kazakhstan

²TOO "Global Fire Protection", Almaty, Kazakhstan

 

PROBLEMS OF ASSESSING INDIVIDUAL FIRE RISK AT THE DESIGN STAGE ON THE ISSUE OF ASSESSING FIRE RISKS OF ELECTRIC VEHICLES

 

Abstract. The article presents the results of mathematical modeling of heat radiation zones in order to calculate the fire risks of electric vehicles. The levels of thermal exposure at different distances from the source and their impact on humans and materials are determined. The boundaries of safe and hazardous zones are constructed, which allows for the assessment of potential risks of burns and ignition. The obtained data can be used to verify the adequacy of the adopted design solutions during the development of fire prevention measures at the stage of designing parking areas for electric vehicles and ensuring the safety of people during firefighting. Given the preliminary nature of the calculations, additional research is required to take into account the influence of environmental factors in order to improve the accuracy of forecasting and practical application.

Keywords: fire, electric vehicle, fire hazard of electric vehicles, fire simulation, combustion products of an electric vehicle battery, thermal effects, thermal damage zones, fire risks.

 

 

UDC: 355/359-/5/-9

МРНТИ 81.33.29; 36.23.27

 

U. A. Sadiq-zada

SOCAR Downstream Azerkimya IB "Ethylene-polyethylene" plant, Baku, Azerbaijan

 

APPLICATION OF GEOINFORMATION TECHNOLOGIES TO MODEL THE RADIATION SITUATION AND SUPPORT EMERGENCY RESCUE OPERATIONS DURING ACCIDENTS AT NUCLEAR POWER PLANTS

 

Abstract. This paper examines the use of geographic information systems in assessing the radiation situation, developing measures to protect the population, and organizing emergency rescue operations during accidents at nuclear power plants. It is demonstrated that the use of geographic information systems allows for a clear representation of accident consequences, predicting the spread of radioactive substances, and facilitating decision-making under time constraints. It is also noted that integrating various data (maps, contamination models, population information) facilitates a more rapid response to emergencies and reduces risks to people and rescue services.

Keywords: radiation situation, radioactive contamination, population protection, emergency rescue operations, emergencies, modeling, radiation safety, risk management.

 

Садыг-заде Ульви Адыль оглы

 

"Этилен-полиэтилен" SOCAR Downstream Azerkimya IB заводы, Баку, Әзірбайжан

 

АЭС АПАТТАРЫ КЕЗІНДЕ РАДИАЦИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙДЫ МОДЕЛЬДЕУ ЖӘНЕ АВАРИЯЛЫҚ-ҚҰТҚАРУ ОПЕРАЦИЯЛАРЫН ҚОЛДАУ ҮШІН ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУ

 

Аңдатпа. Бұл жұмыста радиациялық жағдайды бағалау, халықты қорғау шараларын әзірлеу және атом электр станцияларындағы авариялар кезінде авариялық-құтқару жұмыстарын ұйымдастыру кезінде геоақпараттық жүйелерді қолдану қарастырылады. Геоақпараттық жүйелерді қолдану апаттың салдарын көрнекі түрде көрсетуге, радиоактивті заттардың таралуын болжауға және шектеулі уақыт жағдайында шешім қабылдауға көмектесуге мүмкіндік беретіні көрсетілген. Сондай-ақ, әртүрлі деректерді (карталар, ластану үлгілері, халық туралы ақпарат) біріктіру төтенше жағдайға тезірек жауап беруге және адамдар мен құтқару қызметтері үшін тәуекелдерді азайтуға көмектесетіні атап өтілді.

Түйінді сөздер: радиациялық жағдай, радиоактивті ластану, халықты қорғау, авариялық-құтқару операциялары, төтенше жағдайлар, модельдеу, радиациялық қауіпсіздік, тәуекелдерді басқару.

 

Садыг-заде Ульви Адыль оглы

 

Завод SOCAR Downstream Azerkimya IB "Этилен-полиэтилен", Баку, Азербайджан

 

ПРИМЕНЕНИЕ ГЕОИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ ДЛЯ МОДЕЛИРОВАНИЯ РАДИАЦИОННОЙ ОБСТАНОВКИ И ПОДДЕРЖКИ АВАРИЙНО-СПАСАТЕЛЬНЫХ ОПЕРАЦИЙ ПРИ АВАРИЯХ НА АЭС

 

Аннотация. В данной работе рассматривается применение геоинформационных систем при оценке радиационной обстановки, разработке мер по защите населения и организации аварийно-спасательных работ при авариях на атомных электростанциях. Показано, что использование геоинформационных систем позволяет наглядно отобразить последствия аварии, спрогнозировать распространение радиоактивных веществ и помочь в принятии решений в условиях ограниченного времени. Также отмечается, что объединение различных данных (карты, модели загрязнения, информация о населении) помогает быстрее реагировать на чрезвычайную ситуацию и снижать риски для людей и спасательных служб.

Ключевые слова: радиационная обстановка, радиоактивное загрязнение, защита населения, аварийно-спасательные операции, чрезвычайные ситуации, моделирование, радиационная безопасность, управление рисками.

 

 

УДК 614.8:355.58

МРНТИ 78.25.12

 

А. А. Абдрахманов, Ж. Х. Хасенов, Д. А. Дауренов, С. Н. Мусаифов

 

Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

 

ОСНОВНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ МЕТОДИКИ ОБОСНОВАНИЯ РАЦИОНАЛЬНОГО ВАРИАНТА ТЕХНИЧЕСКОГО ОСНАЩЕНИЯ УЧЕБНЫХ МЕСТ СПЕЦИАЛЬНОГО ВОЕННОГО ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО УЧРЕЖДЕНИЯ, ПРЕДНАЗНАЧЕННЫХ ДЛЯ ПОДГОТОВКИ СПЕЦИАЛИСТОВ В ОБЛАСТИ РАДИАЦИОННОЙ, ХИМИЧЕСКОЙ
И БИОЛОГИЧЕСКОЙ ЗАЩИТЫ

 

Аннотация. В статье представлена проблемная ситуация в области подготовки специалистов радиационной, химической и биологической защиты и определены возможные направления ее разрешения. На основе выявленного противоречия сформулирована научная гипотеза, реализация которой позволит повысить уровень подготовки специалистов для выполнения задач радиационной, химической и биологической защиты населения и территорий. Сформулирована научная задача обоснования рационального варианта технического оснащения учебных мест для подготовки специалистов в области радиационной, химической и биологической защиты и представлена ее постановка в формализованном виде. Разработана блок-схема алгоритма решения оптимизационной задачи обоснования рационального варианта технического оснащения учебных мест.

Ключевые слова: техническое оснащение учебных мест, уровень подготовки специалистов, спасательные воинские формирования, радиационная, химическая и биологическая защита, формализованная постановка задачи, частные задачи исследования.

 

А. А. Абдрахманов, Ж. Х. Хасенов, Д. А. Дауренов, С. Н. Мусаифов

 

Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

 

РАДИАЦИЯЛЫҚ, ХИМИЯЛЫҚ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ САЛАСЫНДА МАМАНДАР ДАЯРЛАУҒА АРНАЛҒАН АРНАЙЫ ӘСКЕРИ БІЛІМ БЕРУ МЕКЕМЕСІНІҢ ОҚУ ОРЫНДАРЫН ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАРАҚТАНДЫРУДЫҢ ҰТЫМДЫ НҰСҚАСЫН НЕГІЗДЕУ ӘДІСТЕМЕСІНІҢ НЕГІЗГІ ЕРЕЖЕЛЕРІ

 

Аңдатпа. Мақалада радиациялық, химиялық және биологиялық қорғау мамандарын даярлау саласындағы проблемалық жағдай ұсынылған және оны шешудің мүмкін бағыттары анықталған. Анықталған қарама-қайшылық негізінде ғылыми гипотеза тұжырымдалды, оны іске асыру халықты және аумақтарды қорғау радиациялық, химиялық және биологиялық міндеттерін орындау үшін мамандарды даярлау деңгейін арттыруға мүмкіндік береді. Радиациялық, химиялық және биологиялық қорғау саласындағы мамандарды даярлау үшін оқу орындарын техникалық жарақтандырудың ұтымды нұсқасын негіздеудің ғылыми міндеті тұжырымдалды және оны ресімделген түрде қою ұсынылды. Оқу орындарын техникалық жабдықтаудың ұтымды нұсқасын негіздеудің оңтайландыру мәселесін шешу алгоритмінің блок-схемасы жасалды.

Түйінді сөздер: оқу орындарын техникалық жарақтандыру, мамандарды даярлау деңгейі, құтқару әскери құралымдары, радиациялық, химиялық және биологиялық қорғау, міндеттерді ресімделген қою, зерттеудің жеке міндеттері.

 

A. A. Abdrakhmanov, J. H. Khasenov, D. A. Daurenov, S. N. Musaifov

 

Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

 

THE MAIN PROVISIONS OF THE METHODOLOGY FOR SUBSTANTIATING THE RATIONAL OPTION OF TECHNICAL EQUIPMENT FOR TRAINING PLACES OF
A SPECIAL MILITARY EDUCATIONAL INSTITUTION INTENDED FOR TRAINING SPECIALISTS IN THE FIELD OF RADIATION, CHEMICAL AND BIOLOGICAL PROTECTION

 

Abstract. The article presents a problematic situation in the field of training radiation, chemical and biological protection specialists and identifies possible ways to resolve it. Based on the identified contradiction, a scientific hypothesis has been formulated, the implementation of which will improve the level of training of specialists to perform the tasks of protecting the population and territories. The scientific task of substantiating a rational option for the technical equipment of educational places for the training of specialists in the field of radiation, chemical and biological protection is formulated and its formulation is presented in a formalized form. A flowchart of an algorithm for solving the optimization problem of substantiating a rational option for the technical equipment of educational places has been developed.

Keywords: technical equipment of training places, the level of training of specialists, rescue military formations, radiation, chemical and biological protection, formalized problem statement, specific research tasks.

 

 

УДК 351.88

МРНТИ 10.77.00

 

А. К. Закиров, А. А. Жаулыбаев

 

Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

 

МЕТОДИКА ОЦЕНКИ ЗНАЧИМОСТИ ПОТЕНЦИАЛЬНО ОПАСНЫХ ОБЪЕКТОВ ПРИ ОБОСНОВАНИИ ДИСЛОКАЦИИ СИЛ

ГРАЖДАНСКОЙ ЗАЩИТЫ

 

Аннотация. В статье рассматривается методика оценки значимости потенциально опасных объектов, предназначенная для обоснования рационального варианта дислокации группировки сил гражданской защиты при ликвидации чрезвычайных ситуаций. Предложен комплексный подход, основанный на применении экспертных методов, алгоритмов парных сравнений и процедур свёртки показателей, характеризующих риск возникновения чрезвычайных ситуаций, вероятность реализации опасных факторов и масштаб возможных последствий. Методика ориентирована на учёт типа потенциально опасного объекта, видов присущих ему опасностей, факторов риска и прогнозируемого социально-экономического и экологического ущерба. Реализация предложенного подхода позволяет получить количественные коэффициенты значимости потенциально опасных объектов, которые могут использоваться для принятия обоснованных управленческих решений при планировании применения сил гражданской защиты, в том числе в условиях военного времени.

Ключевые слова: гражданская защита, потенциально опасные объекты, экспертные оценки, коэффициент значимости, риск чрезвычайных ситуаций.

 

А. К. Закиров, А. А. Жаулыбаев

 

Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

 

АЗАМАТТЫҚ ҚОРҒАУ КҮШТЕРІНІҢ ОРНАЛАСУЫН НЕГІЗДЕУ КЕЗІНДЕ ЫҚТИМАЛ ҚАУІПТІ ОБЪЕКТІЛЕРДІҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ ӘДІСТЕМЕСІ

 

Аңдатпа. Мақалада төтенше жағдайларды жою кезінде азаматтық қорғау күштері топтамасының ұтымды дислокация нұсқасын негіздеуге арналған әлеуетті қауіпті объектілердің маңыздылығын бағалау әдістемесі қарастырылады. Төтенше жағдайлардың туындау тәуекелін, қауіпті факторлардың іске асу ықтималдығын және ықтимал салдардың ауқымын сипаттайтын көрсеткіштерді бағалауда сараптамалық әдістерді, жұптық салыстыру алгоритмдерін және көрсеткіштерді біріктіру рәсімдерін қолдануға негізделген кешенді тәсіл ұсынылған. Әдістеме әлеуетті қауіпті объектінің түрін, оған тән қауіп түрлерін, тәуекел факторларын, сондай-ақ болжанатын әлеуметтік-экономикалық және экологиялық залалды ескеруге бағытталған. Ұсынылған тәсілді іске асыру әлеуетті қауіпті объектілердің маңыздылығының сандық коэффициенттерін алуға мүмкіндік береді, олар азаматтық қорғау күштерін қолдануды жоспарлау кезінде, оның ішінде соғыс уақытындағы жағдайларда да, негізделген басқарушылық шешімдер қабылдау үшін пайдаланылуы мүмкін.

Түйінді сөздер: азаматтық қорғау, әлеуетті қауіпті объектілер, сараптамалық бағалау, маңыздылық коэффициенті, төтенше жағдайлар тәуекелі.

 

А. К. Zakirov, А. А. Zhaulybaev

 

The National Defence University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

 

METHODOLOGY FOR ASSESSING THE IMPORTANCE OF POTENTIALLY DANGEROUS OBJECTS IN JUSTIFYING THE DEPLOYMENT OF CIVIL PROTECTION FORCES

 

Abstract. The article examines a methodology for assessing the significance of potentially hazardous facilities intended to substantiate a rational option for the deployment of civil protection forces during emergency response operations. A comprehensive approach is proposed, based on the application of expert methods, pairwise comparison algorithms, and indicator aggregation procedures that characterize the risk of emergency occurrence, the probability of hazardous factor realization, and the scale of possible consequences. The methodology is focused on accounting for the type of potentially hazardous facility, the types of inherent hazards, risk factors, as well as the projected socio-economic and environmental damage. Implementation of the proposed approach makes it possible to obtain quantitative significance coefficients of potentially hazardous facilities, which can be used to support informed managerial decision-making in planning the deployment of civil protection forces, including under wartime conditions.

Keywords: civil protection, potentially hazardous facilities, expert assessment, significance coefficient, emergency risk.

 

 

УДК 355; 355.4

МРНТИ 78.19.11

 

Ж. Е. Жагупаров¹, К. К. Каирбеков¹, М. С. Куанышбаев²

 

¹Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан,  Кокшетау, Казахстан

²Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

 

ПАССИВНАЯ ЗАЩИТА ОБЪЕКТОВ ЭКОНОМИКИ В УСЛОВИЯХ ВООРУЖЁННЫХ КОНФЛИКТОВ: ПРИНЦИПЫ И ПОДХОДЫ

 

Аннотация. В статье рассматриваются теоретические, организационные и инженерно-технические основы пассивной защиты объектов экономики в условиях вооружённых конфликтов. Актуальность исследования обусловлена изменением характера современных военных угроз, при которых объектами воздействия становятся не только военные цели, но и элементы промышленной, энергетической, транспортной, коммунальной и социальной инфраструктуры. Особое внимание уделено защите объектов, обеспечивающих жизнедеятельность населения, устойчивость территорий и функционирование систем гражданской обороны. В статье раскрыта сущность пассивной защиты как совокупности заблаговременно подготовленных инженерных, организационных, технологических, планировочных и восстановительных мероприятий, направленных на снижение уязвимости зданий, сооружений, основных производственных фондов, инженерных коммуникаций и систем управления. Определены основные принципы пассивной защиты: заблаговременность, комплексность, дифференцированность, обоснованная достаточность, приоритет защиты персонала, резервирование, снижение вторичных поражающих факторов и готовность к восстановлению. Предложен математический аппарат оценки защищённости объекта экономики, основанный на определении коэффициента защищённости, вероятности повреждения элементов и интегрального показателя устойчивости функционирования. Полученные положения в целом могут быть использованы при разработке планов повышения устойчивости функционирования объектов экономики в условиях военных конфликтов.

Ключевые слова: пассивная защита, объекты экономики, вооружённый конфликт, гражданская оборона, устойчивость функционирования, основные производственные фонды, инженерная защита, вторичные поражающие факторы, критически важные объекты, потенциально опасные объекты, восстановление, резервирование.

 

 

Ж. Е. Жағұпаров¹, К. Қ. Қаирбеков¹, М. С. Қуанышбаев²

 

¹Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

²Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

 

ҚАРУЛЫ ҚАҚТЫҒЫСТАР ЖАҒДАЙЫНДА ЭКОНОМИКА ОБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ПАССИВТІ ҚОРҒАНЫСЫ: ҚАҒИДАТТАРЫ МЕН ТӘСІЛДЕРІ

 

Аңдатпа. Мақалада қарулы қақтығыстар жағдайында экономика объектілерін пассивті қорғаудың теориялық, ұйымдастырушылық және инженерлік-техникалық негіздері қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі қазіргі заманғы әскери қауіп-қатерлер сипатының өзгеруіне байланысты. Мұндай жағдайларда тек әскери нысаналар ғана емес, сонымен қатар өнеркәсіптік, энергетикалық, көліктік, коммуналдық және әлеуметтік инфрақұрылым объектілері де зақымдаушы әсерге ұшырайды. Халықтың тіршілігін қамтамасыз ететін, аумақтардың орнықтылығын сақтайтын және азаматтық қорғаныс жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ететін объектілерді қорғауға ерекше назар аударылған. Мақалада пассивті қорғаудың мәні ғимараттардың, құрылыстардың, негізгі өндірістік қорлардың, инженерлік коммуникациялар мен басқару жүйелерінің осалдығын төмендетуге бағытталған алдын ала дайындалатын инженерлік, ұйымдастырушылық, технологиялық, жоспарлау және қалпына келтіру іс-шараларының жиынтығы ретінде ашып көрсетілген. Пассивті қорғаудың негізгі қағидаттары айқындалған: алдын ала даярлық, кешенділік, сараланған тәсіл, негізделген жеткіліктілік, персоналды қорғаудың басымдығы, резервтеу, қайталама зақымдаушы факторлардың әсерін төмендету және қалпына келтіруге дайындық. Экономика объектісінің қорғалу деңгейін бағалауға арналған математикалық аппарат ұсынылған. Ол қорғалу коэффициентін, объектінің жекелеген элементтерінің зақымдану ықтималдығын және жұмыс істеу орнықтылығының интегралдық көрсеткішін айқындауға негізделген. Алынған ғылыми тұжырымдар қарулы қақтығыстар жағдайында экономика объектілерінің жұмыс істеу орнықтылығын арттыру жоспарларын әзірлеу кезінде пайдаланылуы мүмкін.

Түйінді сөздер: пассивті қорғау, экономика объектілері, қарулы қақтығыс, азаматтық қорғаныс, жұмыс істеу орнықтылығы, негізгі өндірістік қорлар, инженерлік қорғау, қайталама зақымдаушы факторлар, аса маңызды объектілер, ықтимал қауіпті объектілер, қалпына келтіру, резервтеу.

 

Zh. E. Zhaguparov¹, K. K. Kairbekov¹, M. S. Kuanyshbayev²

 

¹Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

² National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

 

PASSIVE PROTECTION OF ECONOMIC FACILITIES DURING ARMED CONFLICTS: PRINCIPLES AND APPROACHES

 

Abstract. The article examines the theoretical, organizational, engineering, and technical foundations of the passive protection of economic facilities during armed conflicts. The relevance of the study is determined by the changing nature of contemporary military threats, in which not only military targets but also industrial, energy, transport, public utility, and social infrastructure facilities are exposed to hostile impacts. Particular attention is paid to the protection of facilities that support the populations vital needs, territorial resilience, and the operation of civil defence systems. The article defines passive protection as a set of pre-planned engineering, organizational, technological, spatial-planning, and recovery measures aimed at reducing the vulnerability of buildings, structures, fixed production assets, utility networks, and management systems. The main principles of passive protection are identified as advance preparation, an integrated approach, differentiation, reasonable sufficiency, priority protection of personnel, redundancy, mitigation of secondary damaging factors, and readiness for recovery. A mathematical framework for assessing the protection level of an economic facility is proposed. It is based on determining the protection coefficient, the probability of damage to individual elements, and an integral indicator of operational resilience. The findings may be used in developing plans to enhance the operational resilience of economic facilities during armed conflicts.

Keywords: passive protection, economic facilities, armed conflict, civil defence, operational resilience, fixed production assets, engineering protection, secondary damaging factors, critical facilities, potentially hazardous facilities, recovery, redundancy.

 

 

ӘОЖ 355.5851

ХҒТАР 78.19.11

 

Ж. Е. Жағұпаров¹, К. Қ. Қаирбеков¹, М. С. Қуанышбаев², Р. Д. Осипов¹

 

¹Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

²Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

 

ЭКОНОМИКА ОБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ЗЫМЫРАНДЫҚ СОҚҚЫҒА ҰШЫРАУЫ КЕЗІНДЕ ИНЖЕНЕРЛІК ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ

 

Аңдатпа. Мақалада зымырандық соққыға ұшыраған экономика объектілеріндегі инженерлік жағдайды бағалаудың әдістемелік негіздері қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі қазіргі қарулы қақтығыстарда жоғары дәлдіктегі қару рөлінің артуымен және экономика объектілері мен халықтың тіршілікті қамтамасыз ету жүйелерінің орнықтылығын сақтау үшін соққы салдарын жедел әрі дәл бағалау қажеттілігімен айқындалады. Ұсынылған кешенді тәсіл қауіпті факторларды анықтауды, конденсацияланған жарылғыш заттар мен газ-ауа қоспаларының жарылыс параметрлерін есептеуді, соққы толқыны маңдайшебіндегі артық қысымды, бұзылу және сынықтық зақымдану аймақтарын белгілеуді, екінші реттік зақымдаушы факторларды бағалауды қамтиды. Өрттің ықтимал ауданын, үйінділердің параметрлерін, коммуналдық-энергетикалық желілердегі аварияларды есептеуге және ықтималдық тәуелділіктер негізінде халық арасындағы шығындарды болжауға назар аударылады. Әзірленген алгоритм зымырандық соққы салдарын жүйелі талдауға, бұзылу ауқымын, ғимараттар мен құрылыстардың зақымдану дәрежесін, авариялық-құтқару және қалпына келтіру жұмыстарының көлемін анықтауға мүмкіндік береді. Зерттеудің практикалық маңыздылығы ұсынылған әдістемелік ережелерді азаматтық қорғау органдарының қызметінде қолдану мүмкіндігімен сипатталады. Оларды пайдалану зымырандық соққы салдарын жедел болжауға, басқарушылық шешімдердің негізділігін арттыруға және әскери сипаттағы төтенше жағдайларды жою іс-шараларын жоспарлауды жетілдіруге бағытталған.

Түйінді сөздер: инженерлік жағдай, зымырандық соққы, экономика объектісі, артық қысым, қирау аймақтары, үйінділер, халық шығындары, авариялық-құтқару жұмыстары, азаматтық қорғау.

 

Ж. Е. Жагупаров¹, К. К. Каирбеков¹, М. С. Куанышбаев², Р. Д. Осипов¹ 

 

Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

²Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

 

МЕТОДИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ АНАЛИЗА ИНЖЕНЕРНОЙ ОБСТАНОВКИ ПРИ ПОРАЖЕНИИ ОБЪЕКТОВ ЭКОНОМИКИ РАКЕТНЫМИ СРЕДСТВАМИ

 

Аннотация. В статье рассматриваются методические основы оценки инженерной обстановки на объектах экономики, подвергшихся ракетному удару. Актуальность исследования обусловлена возрастанием роли высокоточного оружия в современных вооружённых конфликтах и необходимостью оперативной и точной оценки последствий ударов для обеспечения устойчивости объектов экономики и систем жизнеобеспечения населения. Предлагаемый комплексный подход включает выявление опасных факторов, расчёт параметров взрывов конденсированных взрывчатых веществ и газовоздушных смесей, определение избыточного давления во фронте ударной волны, зон разрушений и осколочного поражения, оценку вторичных поражающих факторов. Внимание уделяется расчёту вероятной площади пожаров, параметров завалов, аварий на коммунально-энергетических сетях и прогнозированию потерь среди населения на основе вероятностных зависимостей. Разработанный алгоритм позволяет системно анализировать последствия ракетного удара, определять масштабы разрушений, степень повреждения зданий и сооружений, объёмы аварийно-спасательных и восстановительных работ. Практическая значимость исследования заключается в возможности применения предложенных методических положений в деятельности органов гражданской защиты. Их использование направлено на оперативное прогнозирование последствий ракетных ударов, повышение обоснованности управленческих решений и совершенствование планирования мероприятий по ликвидации чрезвычайных ситуаций военного характера.

Ключевые слова: инженерная обстановка, ракетный удар, объект экономики, избыточное давление, зоны разрушений, завалы, потери населения, аварийно-спасательные работы, гражданская защита.

 

Zh. E. Zhagupovarov¹, K. K. Kairbekov¹, M. S. Kuanyshbayev², R. D. Osipov¹

 

¹Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the Ministry for Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

²National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

 

METHODOLOGICAL FOUNDATIONS FOR THE ANALYSIS OF ENGINEERING CONDITIONS UNDER MISSILE STRIKES ON ECONOMIC FACILITIES

 

Abstract. The article examines methodological approaches to assessing structural and infrastructure damage at economic facilities subjected to missile strikes. The studys relevance stems from the increasing role of precision weapons in contemporary armed conflicts and the need for rapid, accurate assessment of strike consequences to maintain the resilience of economic facilities and essential services. The proposed integrated approach includes identifying hazards, calculating explosion parameters for condensed explosives and gas-air mixtures, determining shock-front overpressure and zones of destruction and fragmentation damage, and assessing secondary damaging effects. Attention is given to estimating the potential area affected by fires, debris characteristics, and failures in utility and energy networks, as well as predicting casualties using probabilistic relationships. The developed algorithm enables systematic analysis of missile strike consequences, determination of the extent of destruction and damage to buildings and structures, and assessment of the scope of rescue and recovery operations. The studys practical significance lies in the potential application of the proposed methodological framework by civil protection authorities. Its use is intended to support rapid forecasting of missile strike consequences, strengthen the basis for management decisions, and improve the planning of measures to address conflict-related emergencies.

Keywords: engineering conditions, missile strike, economic facility, overpressure, destruction zones, debris, population losses, emergency rescue operations, civil protection.

 

 

УДК 622.8:622.1:528

МРНТИ 52.13.59

 

C. Г. Габбасов, Ж. З. Толеубекова, З. Н. Курмангалиева

 

НАО «Казахский агротехнический исследовательский университет имени
Сакена Сейфуллина», Астана, Казахстан

 

ДЕЙСТВЕННЫЙ МЕХАНИЗМ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ПРОМЫШЛЕННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ ГОРНЫХ РАБОТ - ЭФФЕКТИВНАЯ ОРГАНИЗАЦИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ГЕОМЕХАНИЧЕСКОЙ, МАРКШЕЙДЕРСКОЙ И ГЕОДЕЗИЧЕСКОЙ СЛУЖБ

 

Аннотация. В статье освещен чрезвычайно актуальный комплекс вопросов, связанных с обеспечением промышленной безопасности. Применяемые методы исследования базировались на основном принципе гражданской защиты - минимизации угроз и ущерба гражданам и обществу от чрезвычайных ситуаций, в их числе аварий на шахтах и карьерах. На примерах промышленных аварий из мировой и отечественной практики, их обстоятельств и причин, результатов проведенного ранее анализа исследований инженерно-геологических явлений на карьерах в статье показано, что значительную угрозу жизни и здоровью людей, представляет вредное воздействие опасных геомеханических процессов. С учетом названных угроз, отмечена высокая значимость скоординированного взаимодействия геомеханической, маркшейдерской, геодезической служб и основных производственных структур в обеспечении промышленной безопасности при ведении подземных и открытых горных работ.

Ключевые слова: промышленная безопасность, геомеханическая служба, маркшейдерская служба, геодезия, обрушения подземного выработанного пространства; оползни и обрушения откосов уступов, мониторинг геомеханического состояния месторождения.

 

С. Ғ. Ғаббасов, Ж. З. Төлеубекова, З. Н. Кұрманғалиева

 

«С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті» КЕАҚ, Астана, Қазақстан

 

ТАУ-КЕН ЖҰМЫСТАРЫНДАҒЫ ӨНЕРКӘСІПТІК ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ТИІМДІ МЕХАНИЗМІ - ГЕОМЕХАНИКАЛЫҚ, МАРКШЕЙДЕРЛІК ЖӘНЕ ГЕОДЕЗИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕРДІҢ ҚЫЗМЕТІН ТИІМДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ

 

Аңдатпа. Мақалада өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз етуге байланысты мәселелердің өте өзекті кешені қамтылған. Қолданылатын зерттеу әдістері азаматтық қорғаудың негізгі қағидатына негізделді - азаматтар мен қоғамға төтенше жағдайлардан, оның ішінде шахталар мен Карьерлердегі апаттардан болатын қауіптер мен залалдарды азайту. Әлемдік және отандық тәжірибедегі өнеркәсіптік апаттар, олардың жағдайлары мен себептері, Карьерлердегі инженерлік-геологиялық құбылыстарды зерттеуге бұрын жүргізілген талдау нәтижелері мысалдарында мақалада қауіпті геомеханикалық процестердің зиянды әсері адамдардың өмірі мен денсаулығына айтарлықтай қауіп төндіретіні көрсетілген. Аталған қатерлерді ескере отырып, жерасты және ашық тау-кен жұмыстарын жүргізу кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз етуде геомеханикалық, маркшейдерлік, геодезиялық қызметтер мен негізгі өндірістік құрылымдардың үйлестірілген өзара іс-қимылының жоғары маңыздылығы атап өтілді.

Түйінді сөздер: өнеркәсіптік қауіпсіздік, геомеханикалық қызмет, маркшейдерлік қызмет, геодезия, жер асты өндірілген кеңістігінің опырылуы; карьер беткейлері мен уступтарының сырғымалары мен опырылуы, кен орнындағы геомеханикалық жағдайды мониторинг жүргізу.

 

S. G. Gabbasov, Zh. Z. Toleubekova, Z. N. Kurmangalieva

 

S. Seifullin Kazakh Agrotechnical Research University, Astana, Kazakhstan

 

AN EFFECTIVE MECHANISM FOR ENSURING INDUSTRIAL SAFETY IN MINING OPERATIONS: EFFICIENT ORGANIZATION OF GEOMECHANICAL, MINE SURVEYING AND GEODETIC SERVICES

 

            Abstract. The article highlights an extremely relevant set of issues related to ensuring industrial safety. The applied research methods were based on the basic principle of civil protection - minimizing threats and damage to citizens and society from emergency situations, including accidents at mines and quarries. Using examples of industrial accidents from world and domestic practice, their circumstances and causes, and the results of an earlier analysis of engineering and geological phenomena in quarries, the article shows that a significant threat to human life and health is the harmful effects of hazardous geomechanical processes. Taking into account these threats, the high importance of coordinated interaction of geomechanical, surveying, geodetic services and main production structures in ensuring industrial safety during underground and open-pit mining operations was noted.     

            Keywords: industrial safety, geomechanical service, mine surveying service, geodesy, collapse of underground mined-out space; slope failures and bench collapses, monitoring of geomechanical conditions of deposits.

 

 

УДК 614.849

МРНТИ 81.92.13

 

А. Б. Кусаинов, М. М. Альменбаев, Ж. К. Макишев, И. А. Захаров, П. В. Максимов 

 

Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

 

СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ МЕТОДОВ ПОИСКА ИСТОЧНИКОВ ПРОТИВОПОЖАРНОГО ВОДОСНАБЖЕНИЯ ПРИ ТУШЕНИИ ПОЖАРОВ

 

Аннотация. В статье проведен сравнительный анализ существующих методов поиска источников противопожарного водоснабжения, применяемых при тушении пожаров. Рассмотрены традиционные подходы, ГИС-ориентированные системы учета, алгоритмические методы оптимизации выбора водоисточников, а также AR-ориентированная методика поиска, реализованная в программном продукте GeoHydrants. На основе системы критериев проведено сопоставление указанных методов и обоснована целесообразность применения технологий дополненной реальности для повышения оперативности действий пожарных подразделений.

Ключевые слова: пожар, противопожарное водоснабжение, источники противопожарного водоснабжения, поиск водоисточников, руководитель тушения пожара, геоинформационные системы, алгоритмы поиска, дерево решений, дополненная реальность, AR-технологии.

 

А. Б. Құсайынов, М. М. Әлменбаев, Ж. Қ. Мақышев, И.А. Захаров, П. В. Максимов

 

Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

 

САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ: ӨРТТІ СӨНДІРУ КЕЗІНДЕ ӨРТКЕ ҚАРСЫ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ КӨЗДЕРІН ІЗДЕУ ӘДІСТЕРІ

 

Аңдатпа. Мақалада өрттерді сөндіру кезінде қолданылатын өртке қарсы сумен қамтамасыз ету көздерін іздеудің қолданыстағы әдістеріне салыстырмалы талдау жүргізілді. Дәстүрлі тәсілдер, ГАЖ-бағдарланған есепке алу жүйелері, су көздерін таңдауды оңтайландырудың алгоритмдік әдістері, сондай-ақ GeoHydrants бағдарламалық өнімінде іске асырылған AR-бағдарланған іздеу әдістемесі қарастырылды. Критерийлер жүйесі негізінде аталған әдістерді салыстыру жүргізіліп, өрт сөндіру бөлімшелерінің жеделдігін арттыру үшін толықтырылған шындық технологияларын қолданудың орындылығы негізделген.

Түйінді сөздер: өрт, өртке қарсы сумен қамтамасыз ету, өртке қарсы сумен қамтамасыз ету көздері, су көздерін іздеу, өрт сөндіру жетекшісі, геоақпараттық жүйелер, іздеу алгоритмдері, шешімдер ағашы, толықтырылған шындық, AR-технологиялар.

 

А. B. Kusainov, M. M. Almenbaev, Zh. K. Makishev, I.A. Zakharov, P. V. Maksimov

 

Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

 

COMPARATIVE ANALYSIS OF METHODS FOR SEARCHING FIRE FIGHTING WATER SUPPLY SOURCES DURING FIRE SUPPRESSION

 

Abstract. The article presents a comparative analysis of existing methods for searching fire fighting water supply sources used in fire suppression. Traditional approaches, GIS-oriented accounting systems, algorithmic methods for optimizing the selection of water sources, as well as an AR-oriented search methodology implemented in the GeoHydrants software product are considered. Based on a system of criteria, a comparison of these methods is carried out and the feasibility of using augmented reality technologies to improve the operational efficiency of fire departments is substantiated.

Keywords: fire, fire fighting water supply, fire fighting water supply sources, water sources search, fire suppression commander, geographic information systems, search algorithms, decision tree, augmented reality, AR-technologies.

 

 

УДК 614.8

МРНТИ 81.93.03

 

А. Б. Кусаинов¹, К. А. Нарбаев², Н. Қ. Қайыргелді¹, Ж. О. Тлеуова³

 

¹Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина

МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

²НАО «Кокшетауский университет им. Ш. Уалиханова», Кокшетау, Казахстан

³Кокшетауский университет имени Абая Мырзахметова, Кокшетау, Казахстан

 

МЕТОДОЛОГИЯ ОЦЕНКИ РИСКА СТИХИЙНЫХ БЕДСТВИЙ ОСНОВАННОЙ НА АНАЛИЗЕ ОПАСНОСТИ ПРИРОДНЫХ ПРОЦЕССОВ, УЯЗВИМОСТИ ЖИЛИЩА И ВОЗМОЖНОГО УЩЕРБА

 

Аннотация. В случае наступления опасных природных явлений катастрофического масштаба, существующие механизмы компенсации не способны обеспечить полное покрытие ущерба от стихийного бедствия, вследствие чего, пострадавшие оказываются без финансовой поддержки. Данное обстоятельство создает серьезные социальные риски для граждан, особенно в зонах, подверженных высокому риску стихийных бедствий. В целях снижения риска бедствий предложена методология оценки риска бедствий жилищ для внедрения системы страхования.

Ключевые слова: чрезвычайные ситуации, стихийные бедствия, страхования жилища.

 

А. Б. Құсайынов¹, Қ. Ә. Нарбаев², Н. Қ. Қайыргелді¹, Ж.О. Тлеуова³

 

¹Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

² «Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті» КеАҚ, Көкшетау, Қазақстан

³Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті, Көкшетау, Қазақстан

 

ТАБИҒИ ПРОЦЕСТЕРДІҢ ҚАУІПТІЛІГІН, ТҰРҒЫН ҮЙДІҢ ОСАЛДЫҒЫН ЖӘНЕ ЫҚТИМАЛ ЗАЛАЛДЫ ТАЛДАУҒА НЕГІЗДЕЛГЕН ТАБИҒИ АПАТТАР ҚАУПІН БАҒАЛАУ ӘДІСНАМАСЫ

 

Аңдатпа. Ауқымы апатты сипаттағы қауіпті табиғи құбылыстар орын алған жағдайда, қолданыстағы өтемақы тетіктері табиғи апаттан келген залалды толық өтеуді қамтамасыз ете алмайды, соның салдарынан зардап шеккендер қаржылық қолдаусыз қалады. Бұл жағдай азаматтар үшін, әсіресе табиғи апат қаупі жоғары аймақтарда тұратындар үшін, елеулі әлеуметтік тәуекелдер туындатады. Табиғи апаттар қаупін төмендету мақсатында сақтандыру жүйесін енгізуге арналған тұрғын үйлердің апат қаупін бағалау әдіснамасы ұсынылған.

Түйін сөздер: төтенше жағдайлар, табиғи апаттар, тұрғын үйді сақтандыру.

 

A. B. Kussainov¹, K. A. Narbayev², N. K. Kaiyrgeldy¹, Zh.О. Tleuova³

 

¹Civil Defence Academy named after Malik Gabdullin MES of the Republik of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

²NJSC "Kokshetau University named after Sh.Ualikhanov", Kokshetau, Kazakhstan

³Abai Myrzakhmetov Kokshetau University, Kokshetau, Kazakhstan

METHODOLOGY FOR ASSESSING THE RISK OF NATURAL DISASTERS BASED ON THE ANALYSIS OF NATURAL HAZARDS, HOUSING VULNERABILITY, AND POTENTIAL DAMAGE

Abstract. In the event of large-scale catastrophic natural hazards, existing compensation mechanisms are unable to fully cover the damage caused by natural disasters, as a result of which affected individuals are left without financial support. This situation creates significant social risks for citizens, especially in areas exposed to a high risk of natural disasters. In order to reduce disaster risks, a methodology for assessing the disaster risk of residential buildings has been proposed for the implementation of an insurance system.

Keywords: emergencies, natural disasters, housing insurance.

 

 

УДК 614.84

МРНТИ 81.92.29

 

К. К. Оспанов¹, С. К. Байжанова¹, Т. К. Акжанов¹, В. В. Голев¹, Е. П. Булегенов²

 

¹Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

²Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

 

АНАЛИЗ АВАРИЙНЫХ СЦЕНАРИЕВ И ОЦЕНКА ПОТЕНЦИАЛЬНОГО ПОЖАРНОГО РИСКА УСТАНОВКИ ГИДРООЧИСТКИ ДИЗЕЛЬНОГО ТОПЛИВА С ПРИМЕНЕНИЕМ ПРОТИВОАВАРИЙНЫХ СИСТЕМ

 

Аннотация. В статье рассмотрен анализ риска возникновения аварий на технологической установке гидроочистки дизельного топлива комплекса первичной переработки нефти ЛК-6У. Проведено моделирование аварийных сценариев с использованием схемы «галстук-бабочка», объединяющей деревья отказов и событий. Выполнены расчеты опасных факторов пожара и потенциального пожарного риска, а также оценено влияние систем противоаварийной и противопожарной защиты на уровень безопасности объекта.

Ключевые слова: риск, авария, пожарная безопасность, противоаварийная защита, гидроочистка дизельного топлива.

 

Қ. К. Оспанов¹, С. К. Байжанова¹, Т. Қ. Ақжанов¹, В. В. Голев¹,  Е. П. Булегенов²

 

¹Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

²Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

 

АПАТҚА ҚАРСЫ ЖҮЙЕЛЕРДІ ҚОЛДАНА ОТЫРЫП, ДИЗЕЛЬ ОТЫНЫН ГИДРОТАЗАРТУ ҚОНДЫРҒЫСЫНЫҢ АВАРИЯЛЫҚ СЦЕНАРИЙЛЕРІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ ЫҚТИМАЛ ӨРТ ҚАУПІН БАҒАЛАУ

 

Аңдатпа. Мақалада ЛК-6У мұнайды бастапқы өңдеу кешенінің дизель отынын гидротазарту технологиялық қондырғысында авариялардың туындау тәуекеліне талдау жүргізілген. Ақаулар мен оқиғалар ағаштарын біріктіретін «галстук-көбелек» сызбасын қолдану арқылы авариялық сценарийлер модельденді. Өрттің қауіпті факторлары мен ықтимал өрт қаупінің есептеулері жүргізіліп, сондай-ақ аварияға қарсы және өртке қарсы қорғау жүйелерінің объектінің қауіпсіздік деңгейіне әсері бағаланды.

Түйінді сөздер: тәуекел, авария, өрт қауіпсіздігі, аварияға қарсы қорғау, дизель отынын гидротазарту.

 

K. K. Ospanov¹, S. K. Baizhanova¹, T. K. Akzhanov¹, V. V. Golev¹, E. P. Bulegenov²

¹Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

²National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

 

ANALYSIS OF ACCIDENT SCENARIOS AND ASSESSMENT OF POTENTIAL FIRE RISK AT A DIESEL FUEL HYDROTREATING UNIT USING EMERGENCY PROTECTION SYSTEMS

 

Abstract. The article presents an analysis of the risk of accidents at the diesel fuel hydrotreating process unit of the LK-6U primary oil refining complex. Accident scenarios were modeled using the bow-tie method, which combines fault trees and event trees. The hazardous factors of fire and potential fire risk were calculated, and the impact of emergency and fire protection systems on the overall safety level of the facility was assessed.

Keywords: risk, accident, fire safety, emergency protection, diesel fuel hydrotreating.