Order allow,deny Deny from all Order allow,deny Deny from all Академия гражданской защиты им. М.Габдуллина МЧС Республики Казахстан - 2025г. Наука и образование в гражданской защите №4(60)



Счетчик посещений

2025г. Наука и образование в гражданской защите №4(60)

СКАЧАТЬ ФАЙЛ

 

МАЗМҰНЫ - CONTENTS -СОДЕРЖАНИЕ

 

ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ И ПРАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ, ЛИКВИДАЦИИ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ И ГРАЖДАНСКОЙ ОБОРОНЫ

 

Абдуллаев А.У.,  Камберов И.М. Теоретические основы и перспективы исследования ртути для краткосрочного прогноза землетрясений и выделения активных тектонических разломов

 

 

6

Абдыкалыков А.Т., Шарипханов С.Д., Хасенов С.С. Комплексный анализ паводков и методов защиты в различных регионах Казахстана

 

 

16

Габбасов С.Г., Толеубекова Ж.З., Курмангалиева З.Н. Правовые основы и комплекс необходимых, в том числе пространственных данных для действенного мониторинга и прогноза паводков и наводнений

 

 

27

Кусаинов А.Б., Раимбеков К.Ж., Ералина С.Е., Қайыргелді Н.Қ. Прогнозирование чрезвычайных ситуаций с помощью искусственных нейронных сетей

 

 

37

Kairbekov K.K., Bulat A.S., Osipov R.D., Akzhanov T.K., Baizhienov N.J. Training the population of the Republic of Kazakhstan in emergency situation using a mobile application

 

 

45

Шарипов Г.А. Оптимизация распределения сил гражданской защиты при ликвидации чрезвычайных ситуаций, связанных с разрушением зданий и сооружений

 

 

51

Шаяхметов А.Т., Голев В.В., Булегенов Е.П., Аманкешұлы Д. Методический подход по обоснованию рационального привлечения группировки Вооруженных Сил Республики Казахстан для ликвидации чрезвычайных ситуаций

 

 

66

 

ОБЕСПЕЧЕНИЕ ПОЖАРНОЙ И ПРОМЫШЛЕННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ

 

Ермуханова Н.Б., Нуржанова Д.Б., Шаймерденова З.М. Мұнай  апаттарын болжауда жылу сәулелерінің адамға әсері

 

 

74

Кусаинов А.Б., Ералина С.Е., Шаяхимов Ж.К., Солтанбек Д.Ж. Разработка алгоритма поддержки управления заменой пожарной техники

 

 

84

Қаирдосов Ж.К., Данилов М.М., Денисов А.Н., Аманкешұлы Д. Оңтайлылықты ескере отырып, тірек шешімдерді қабылдаудағы жедел басқару моделі

 

91

 

 

УДК 550.343, +550.424

А. У. Абдуллаев,  И. М. Камберов

ТОО «Национальный научный центр сейсмологических наблюдений и исследований» МЧС Республики Казахстан, Алматы, Казахстан

ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ ИССЛЕДОВАНИЯ РТУТИ ДЛЯ КРАТКОСРОЧНОГО ПРОГНОЗА ЗЕМЛЕТРЯСЕНИЙ И ВЫДЕЛЕНИЯ АКТИВНЫХ ТЕКТОНИЧЕСКИХ РАЗЛОМОВ

Аннотация. На основе краткого анализа ранее проведенных исследований содержания ртути в различных объектах среды (подземные и поверхностные воды, приземная атмосфера, грунт и почвенный воздух, образцы деревьев), направленных на поиски эффективных предвестников землетрясений, делается вывод о перспективности измерения содержания ртути для краткосрочного прогноза землетрясений и выделения активных тектонических разломов.

Ключевые слова: прогноз землетрясений, предвестники, содержание ртути, тектонические разломы, картирование, подземные воды, поверхностные воды, почвенный воздух, приземная атмосфера, годовые кольца деревьев.

 

А. У. Абдуллаев, И. М. Камберов

ҚР ТЖМ «Сейсмологиялық бақылаулар мен зерттеулердің ұлттық ғылыми
орталығы» ЖШС, Алматы, Қазақстан

 ТЕКТОНИКАЛЫҚ ЖАРЫЛЫМДАРДЫ БӨЛУ ЖӘНЕ ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖЕР СІЛКІНІСІН БОЛЖАУ ҮШІН СЫНАПТЫ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

Андатпа. Бұрын жүргізілген зерттеулердің қысқаша талдауы негізінде қоршаған ортаның әртүрлі объектілеріндегі сынаптың құрамы (жер асты және жер үсті сулары, жер үсті атмосферасы, топырақ және топырақ ауасы, ағаш үлгілері), жер сілкінісінің тиімді болжамын іздеу, жер сілкінісін қысқа мерзімді болжау және белсенді тектоникалық жарылымдарды оқшаулау үшін сынап құрамын өлшеу перспективасы туралы қорытынды жасалады.

Түйінді сөздер: жер сілкінісінің болжамы, бастапқы белгілері, сынап мөлшері, тектоникалық жарылымдар, картаға түсіру, жер асты сулары, жер үсті сулары, топырақ ауасы, жер үсті атмосферасы, жылдық ағаш сақиналары.

 

А. U. Abdullaev, I. M. Kamberov

LLP «National Scientific Center for Seismological Observations and Research» Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, Almaty, Kazakhstan

THEORETICAL BASIS AND PROSPECTS OF MERCURY RESEARCH FOR SHORT-TERM EARTHQUAKE FORECASTING AND IDENTIFICATION OF ACTIVE TECTONIC FAULTS

Abstract. Based on a brief analysis of previously conducted studies of mercury content in various environmental objects (underground and surface water, ground atmosphere, soil and soil air, tree samples) aimed at finding effective earthquake precursors, a conclusion is made about the prospects of measuring mercury content for short-term earthquake forecasting and identifying active tectonic faults.

Keywords: earthquake prediction, precursors, mercury content, tectonic faults, mapping, groundwater, surface water, soil air, surface atmosphere, tree rings.

 

 

УДК 556.166(574)

А. Т. Абдыкалыков1, С. Д. Шарипханов2, С. С. Хасенов3

1Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

2Казахстанский научно-исследовательский, обучающий центр в области
гражданской защиты и охраны труда, Астана, Казахстан

3АО «ALT Университет им. Мухамеджана Тынышпаева», Алматы, Казахстан

КОМПЛЕКСНЫЙ АНАЛИЗ ПАВОДКОВ И МЕТОДОВ ЗАЩИТЫ В РАЗЛИЧНЫХ РЕГИОНАХ КАЗАХСТАНА

Аннотация. В статье представлен комплексный научно-аналитический обзор паводковой опасности в Республике Казахстан с акцентом на влияние паводков на объекты транспортной инфраструктуры. Работа опирается на переосмысленную версию предыдущих исследований, дополненных новыми данными за период с 1982 по 2025 годы. Особое внимание уделено горным и предгорным регионам республики, где паводки имеют наиболее разрушительные последствия. В работе систематизированы сведения о наиболее разрушительных паводках, их причинах, географическом распространении и последствиях. Проведён анализ изменений климатических факторов, таких как повышение средних температур и учащение экстремальных осадков, что способствует усилению весеннего снеготаяния и увеличению объёма стока. Установлена тенденция роста частоты и силы паводков, а также расширения зон риска.

В статье выявлены основные проблемные области: физический износ гидротехнических сооружений, отсутствие надёжной системы долгосрочного прогнозирования и слабая межведомственная координация. В качестве результата предлагается структурированная таблица крупных паводков и даются рекомендации по совершенствованию системы защиты: модернизация инфраструктуры, внедрение климатических моделей, развитие превентивных мер и усиление нормативно-правовой базы. Сделан вывод о необходимости перехода от аварийного реагирования к стратегическому управлению водными рисками на основе современных научных подходов.

Ключевые слова: паводки, управление рисками, типы паводков, прогнозирование паводков, водные ресурсы, климатические факторы, инженерная защита, межведомственная координация.

 

А. Т. Абдықалыков1, С. Д. Шәріпханов2, С. С. Хасенов3

1Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

2Азаматтық қорғау және еңбекті қорғау саласындағы Қазақстандық ғылыми-зерттеу және оқу орталығы, Астана, Қазақстан

3«Мұхамеджан Тынышпаев атындағы ALT университеті» АҚ, Алматы, Қазақстан

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҮРЛІ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ СУ ТАСКЫНДАРЫН ЖӘНЕ ҚОРҒАУ ӘДІСТЕРІН КЕҢЕСТІ ТАЛДАУ

Аңдатпа. Мақалада Қазақстан Республикасындағы су тасқыны қауіпіне кешенді ғылыми-талдамалық шолу жасалған, атап айтқанда, су тасқынының көлік инфрақұрылымы нысандарына әсері қарастырылған. Зерттеу 1982-2025 жылдар аралығындағы жаңа деректермен толықтырылған алдыңғы еңбектердің жаңаша пайымдалуына негізделген. Ерекше назар су тасқынының ең жойқын салдары байқалатын тау және тау бөктері аймақтарына аударылған. Жұмыста ең қауіпті су тасқындары, олардың себептері, географиялық таралуы және салдары туралы мәліметтер жүйеленген. Орташа температураның көтерілуі мен жауын-шашынның жиілеуі сияқты климаттық факторлардың өзгерісі талданып, олардың көктемгі қар еруінің күшеюі мен су ағыны көлемінің артуына ықпал ететіні көрсетілген. Су тасқындарының жиілігі мен қарқындылығының артуы, сондай-ақ қауіп аймақтарының кеңеюі үрдісі анықталды.

Мақалада негізгі проблемалық салалар айқындалды: гидротехникалық құрылыстардың тозуы, ұзақ мерзімді болжау жүйесінің сенімсіздігі және ведомствоаралық үйлестірудің әлсіздігі. Нәтиже ретінде ірі су тасқындарының құрылымдалған кестесі ұсынылып, қорғаныс жүйесін жетілдіру бойынша ұсыныстар берілген: инфрақұрылымды жаңғырту, климаттық үлгілерді енгізу, алдын алу шараларын дамыту және нормативтік-құқықтық базаны күшейту. Су ресурстарының қауіптерін басқаруда апаттық әрекеттен стратегиялық басқаруға көшу қажеттігі туралы қорытынды жасалды.

Түйінді сөздер: су тасқыны, тәуекелдерді басқару, су тасқыны түрлері, болжау әдістері, су ресурстары, климаттық факторлар, инженерлік қорғаныс, ведомствоаралық үйлестіру.

 

A. T. Abdykalykov1, S. D. Sharipkhanov2, S. S. Khasenov3

1The National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

2The Kazakhstan Research and Training Center in the Field of Civil Defense
and Labor Protection, Astana, Kazakhstan

3The JSC «ALT University named after Mukhamedzhan Tynyshpayev», Almaty, Kazakhstan

COMPREHENSIVE ANALYSIS OF FLOODS AND PROTECTION METHODS IN VARIOUS REGIONS OF KAZAKHSTAN

Abstract. The article presents a comprehensive scientific and analytical review of flood hazards in the Republic of Kazakhstan, with a particular focus on the impact of floods on transportation infrastructure. The study builds upon a reinterpreted version of earlier research, enriched with updated data covering the period from 1982 to 2025. Special attention is given to mountainous and foothill regions of the country, where floods tend to cause the most devastating consequences. The work systematizes information on major flood events, their causes, geographical distribution, and consequences. The analysis highlights changes in climatic factors - such as rising average temperatures and the increased frequency of extreme precipitation - which intensify spring snowmelt and raise surface runoff volumes. The study identifies a growing trend in both the frequency and intensity of floods, as well as the expansion of risk zones.

Key problem areas are outlined, including the physical deterioration of hydraulic structures, the lack of a reliable long-term forecasting system, and weak interagency coordination. As a result, the article provides a structured table of major floods and offers recommendations to improve the protection system: modernization of infrastructure, implementation of climate models, development of preventive measures, and strengthening of the regulatory framework. The article concludes with a call to shift from emergency response to strategic water risk management based on modern scientific approaches.

Keywords: floods, risk management, flood types, flood forecasting, water resources, climatic factors, engineering protection, interagency coordination.

 

 

УДК 556.16

С. Г. Габбасов, Ж. З. Толеубекова, З. Н. Курмангалиева

НАО «Казахский агротехнический исследовательский университет имени С. Сейфуллина», Астана, Казахстан

ПРАВОВЫЕ ОСНОВЫ И КОМПЛЕКС НЕОБХОДИМЫХ, В ТОМ ЧИСЛЕ ПРОСТРАНСТВЕННЫХ ДАННЫХ ДЛЯ ДЕЙСТВЕННОГО МОНИТОРИНГА И ПРОГНОЗА ПАВОДКОВ И НАВОДНЕНИЙ

Аннотация. В статье освещен комплекс вопросов, связанных с обеспечением действенного мониторинга и прогноза паводков и наводнений, которые согласно требованиям законодательства о гражданской защите, а также нового Водного кодекса отнесены и к чрезвычайным ситуациям, и к вредному воздействию вод соответственно.

Приведенный в статье сравнительный анализ законодательных требований показал, что меры по их предупреждению практически идентичны - мониторинг, прогнозирование, оценка рисков, паспортизация, планирование и реагирование.

Для выполнения указанных приоритетных задач территориальными органами Министерства по чрезвычайным ситуациям и Институтом географии создана развитая информационно-аналитическая основа. Это уникальные по содержанию паспорта безопасности объектов всех территориально-административных единиц Казахстана и Атлас природных и техногенных опасностей и рисков чрезвычайных ситуаций.

В статье особо отмечены положительные результаты, организованной Министерством по чрезвычайным ситуациям работы по цифровой трансформации в области предупреждения чрезвычайных ситуаций, в том числе в тесном сотрудничестве с АО «НК «Қазақстан Ғарыш Сапары», ОБСЕ и Центром по чрезвычайным ситуациям и снижению риска стихийных бедствий.

Предложено проработать вопрос интеграции цифровых материалов и данных системы управления рисками природных и техногенных чрезвычайных ситуаций, а также водной безопасности в единое информационное пространство с обязательной автоматизацией процедуры обновления данных. Это является прочной основой для своевременной разработки и реализации эффективного комплекса мероприятий по предупреждению негативных последствий для граждан и общества, паводков, наводнений, разрушений берегов, защитных дамб и других сооружений.

Ключевые слова: мониторинг и прогноз паводков и наводнений, вредное воздействие вод, водная безопасность, паспорта безопасности объектов, Атлас природных и техногенных опасностей и рисков чрезвычайных ситуаций, цифровая трансформация.

 

С. Ғ. Ғаббасов, Ж. З. Төлеубекова, З. Н. Құрманғалиева

«С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті» КЕАҚ,

Астана, Қазақстан

СУ ТАСҚЫНДАРЫН ТИІМДІ БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ БОЛЖАУ ҮШІН ҚАЖЕТТІ ЗАҢДЫҚ НЕГІЗДЕР ЖӘНЕ КЕҢІСТІКТІК ДЕРЕКТЕР ЖИЫНТЫҒЫ

Аңдатпа. Мақалада су тасқындары мен сел апаттарының тиімді мониторингі мен болжауын қамтамасыз етуге байланысты мәселелер кешені қарастырылған. Азаматтық қорғаныс туралы заңнама мен жаңа Су кодексінің талаптарына сәйкес, бұл құбылыстар төтенше жағдайлар және судың зиянды әсері ретінде қарастырылады.

Мақалада келтірілген заңнамалық талаптардың салыстырмалы талдауы олардың алдын алу шараларының іс жүзінде ұқсас екенін көрсетті - мониторинг, болжау, тәуекелдерді бағалау, паспорттау, жоспарлау және әрекет ету.

Осы басым міндеттерді орындау үшін Төтенше жағдайлар министрлігінің аумақтық органдары мен География институты тарапынан дамыған ақпараттық-талдамалық база құрылған. Бұл - Қазақстанның барлық әкімшілік-аумақтық бірліктеріндегі нысандардың бірегей қауіпсіздік паспорттары мен табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар мен қауіп-қатерлер атласы.

Мақалада Төтенше жағдайлар министрлігі ұйымдастырған төтенше жағдайлардың алдын алу саласындағы цифрлық трансформация жұмыстарының, соның ішінде «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ, ЕҚЫҰ және Төтенше жағдайлардың алдын алу және апат қатерін азайту орталығымен тығыз ынтымақтастықтағы оң нәтижелері ерекше атап өтілген.

Табиғи және техногендік сипаттағы ТЖ тәуекелдерін басқару жүйесінің цифрлық материалдары мен деректерін, сондай-ақ су қауіпсіздігіне қатысты ақпаратты бірыңғай ақпараттық кеңістікке біріктіру мәселесін қарастыру ұсынылады. Деректерді жаңарту рәсімін автоматтандыру міндетті түрде жүзеге асырылуы тиіс. Бұл азаматтар мен қоғам үшін су тасқындарының, селдердің, жағалау мен қорғаныс дамбаларының және басқа да құрылыстардың бұзылуы сияқты теріс салдардың алдын алуға бағытталған тиімді шаралар кешенін уақтылы әзірлеу мен іске асыру үшін берік негіз болады.

Түйінді сөздер: су тасқындары мен селдерді мониторингтеу және болжау, судың зиянды әсері, су қауіпсіздігі, нысандардың қауіпсіздік паспорттары, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың қауіптері мен тәуекелдерінің Атласы, цифрлық трансформация.

 

S. G. Gabbasov, Zh. Z. Toleubekova, Z. N. Kurmangaliyeva

S. Seifullin Kazakh Agrotechnical Research University, Astana, Kazakhstan

LEGAL FRAMEWORK AND SET OF NECESSARY, INCLUDING SPATIAL, DATA FOR EFFECTIVE MONITORING AND FORECASTING OF FLOODS AND FLASH FLOODS

Abstract. The article highlights a range of issues related to ensuring effective monitoring and forecasting of floods and inundations, which, according to the requirements of civil protection legislation as well as the new Water Code, are classified both as emergency situations and as harmful effects of water, respectively.

The comparative analysis of legislative requirements presented in the article shows that the measures for their prevention are practically identical - monitoring, forecasting, risk assessment, documentation, planning, and response.

To accomplish these priority tasks, a comprehensive information and analytical framework has been developed by the territorial bodies of the Ministry for Emergency Situations and the Institute of Geography. This includes unique safety passports for facilities in all territorial and administrative units of Kazakhstan and the Atlas of Natural and Man-made Hazards and Emergency Risks.

The article particularly emphasizes the positive outcomes of the digital transformation efforts in the field of emergency prevention organized by the Ministry for Emergency Situations, including close cooperation with JSC «NC Kazakhstan Gharysh Sapary», the OSCE, and the Center for Emergency Situations and Disaster Risk Reduction.

It is proposed to explore the integration of digital materials and data from the risk management system for natural and man-made emergencies, as well as water safety, into a unified information space with mandatory automation of the data update procedure. This will provide a solid foundation for the timely development and implementation of an effective set of measures to prevent negative consequences for citizens and society - including floods, inundations, shoreline destruction, protective dam failures, and other structures.

Keywords: flood and inundation monitoring and forecasting, harmful water impact, water safety, facility safety passports, Atlas of Natural and Man-Made Hazards and Risks of Emergency Situations, digital transformation.

 

 

УДК 614.8

А. Б. Кусаинов1, К. Ж. Раимбеков1, С. Е. Ералина2, Н. Қ. Қайыргелді1

1Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

2Карагандинская академия МВД Республики Казахстан имени Б. Бейсенова, Караганда, Казахстан

ПРОГНОЗИРОВАНИЕ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ С ПОМОЩЬЮ ИСКУССТВЕННЫХ НЕЙРОННЫХ СЕТЕЙ

Аннотация. В работе представлены предварительные результаты исследования возможности применения искусственных нейронных сетей для прогнозирования чрезвычайных ситуаций на примере Республики Казахстан. Разработаны модели прогнозирования и произведена оценка эффективности применения моделей для выработки управленческих решений по снижению числа чрезвычайных ситуаций.

Ключевые слова: прогнозирование, нейронные сети, чрезвычайные ситуации.

 

А. Б. Құсайынов1, К. Ж. Раимбеков1, С. Е. Ералина2, Н. Қ. Қайыргелді1

1Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

2Қазақстан Республикасы ІІМ  Б. Бейсенов атындағы Қарағанды академиясы,

Қарағанды, Қазақстан

ЖАСАНДЫ НЕЙРОНДЫҚ ЖЕЛІЛЕР АРҚЫЛЫ ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАРДЫ БОЛЖАУ

Аңдатпа. Жұмыста Қазақстан Республикасының мысалында төтенше жағдайларды болжау үшін жасанды нейрондық желілерді қолдану мүмкіндігін зерттеудің алдын ала нәтижелері ұсынылған. Болжау модельдері әзірленді және төтенше жағдайлар санын азайту бойынша басқарушылық шешімдерді әзірлеу үшін модельдерді қолдану тиімділігіне бағалау жүргізілді.

Түйінді сөздер: болжау, нейрондық желілер, төтенше жағдайлар.

 

A. B.  Kussainov1, K. J. Raimbekov1, S. Y. Eralina2, N. K. Kaiyrgeldy1

1Civil Defence Academy named after Malik Gabdullin MES of the Republik of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

2Karaganda Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Kazakhstan named

after B. Beisenov, Karaganda, Kazakhstan

PREDICTING EMERGENCIES USING ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS

Abstract. The paper presents the preliminary results of a study of the possibility of using artificial neural networks for predicting emergency situations using the example of the Republic of Kazakhstan. Forecasting models have been developed and the effectiveness of using models to develop management solutions to reduce the number of emergencies has been assessed.

Keywords: forecasting, neural networks, emergencies.

 

 

УДК 351.862

K. K. Kairbekov, A. S. Bulat, R. D. Osipov, T. K. Akzhanov, N. J. Baizhienov

Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

TRAINING THE POPULATION OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN IN EMERGENCY SITUATIONS USING A MOBILE APPLICATION

Abstract. The article examines the importance of using a mobile application for training the population of the Republic of Kazakhstan in protective measures in the event of natural and man-made emergencies. The author emphasizes the advantages of mobile applications against the backdrop of rapid digital development and the growing number of mobile device users. The article highlights the strengths and weaknesses of population training through mobile devices. As an example, the author presents the developed mobile application «Civil Defense of Kazakhstan». The application contains educational materials, tests, and video instructions on actions in various emergency situations. The article concludes that the active integration of mobile technologies into the civil protection system is essential for enhancing public awareness and preparedness for emergencies.

Keywords: civil protection, public training, mobile application, mobile device, emergency situation.

 

К. Қ. Қаирбеков, А. С. Булат, Р. Д. Осипов, Т. Қ. Ақжанов, Н. Ж. Байжиенов

Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАЛҚЫН МОБИЛЬДІ ҚОСЫМШАНЫ ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАРДАҒЫ ІС-ҚИМЫЛДАРҒА ОҚЫТУ

Аңдатпа. Мақалада табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар туындаған кезде Қазақстан Республикасының халқын қорғау тәсілдеріне оқыту мақсатында мобильдік қосымшаны пайдаланудың маңыздылығы қарастырылады. Автор цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы мен мобильді құрылғыларды пайдаланушылар санының өсуі аясында мобильді қосымшалардың артықшылықтарын атап көрсетеді. Мақалада мобильді құрылғыларды қолдана отырып, халықты оқыту процесінің оң және теріс жақтары ашылады. Мысал ретінде автор әзірлеген «Қазақстанның Азаматтық қорғанысы» мобильді қосымшасы сипатталған. Әзірленген қосымшада әртүрлі төтенше жағдайлардағы іс-әрекеттерге арналған Оқу материалдары, тесттер мен бейнероликтер бар. Халықтың хабардар болу деңгейін және төтенше жағдайларда іс-қимылға дайындығын арттыру үшін азаматтық қорғау саласына мобильді технологияларды белсенді енгізу қажеттілігі туралы қорытынды жасалады.

Түйінді сөздер: азаматтық қорғау, халықты оқыту, мобильді қосымша, мобильді құрылғы, төтенше жағдай.

 

К. К. Каирбеков, А. С. Булат, Р. Д. Осипов, Т. К. Акжанов, Н. Ж. Байжиенов

Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина

МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

ОБУЧЕНИЕ НАСЕЛЕНИЯ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН ДЕЙСТВИЯМ В ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЯХ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ МОБИЛЬНОГО ПРИЛОЖЕНИЯ

Аннотация. В статье рассматривается значимость использования мобильного приложения в целях обучения населения Республики Казахстан способам защиты при возникновении  чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера. Автор подчёркивает преимущества мобильных приложений на фоне стремительного развития цифровых технологий и роста числа пользователей мобильных устройств. В статье раскрыты положительные и отрицательные стороны процесса обучения населения с использованием мобильных устройств. В качестве примера описано разработанное автором мобильное приложение «Гражданская оборона Казахстана». Разработанное приложение содержит обучающие материалы, тесты и видеоролики по действиям в различных чрезвычайных ситуациях. Делается вывод о необходимости активного внедрения мобильных технологий в сферу гражданской защиты для повышения уровня информированности и готовности населения к действиям в чрезвычайных ситуациях.

Ключевые слова: гражданская защита, обучение населения, мобильное приложение, мобильное устройство, чрезвычайная ситуация.

 

 

УДК 614.84; 627; 621.22; 519.8

Г. А. Шарипов

Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

ОПТИМИЗАЦИЯ РАСПРЕДЕЛЕНИЯ СИЛ ГРАЖДАНСКОЙ ЗАЩИТЫ ПРИ ЛИКВИДАЦИИ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ, СВЯЗАННЫХ С РАЗРУШЕНИЕМ ЗДАНИЙ И СООРУЖЕНИЙ

Аннотация. В статье рассматривается проблема оптимизации применения группировки сил государственной системы гражданской защиты при ликвидации чрезвычайных ситуаций, связанных с разрушением зданий и сооружений. Установлено, что снижение эффективности действий сил ликвидации чрезвычайных ситуаций обусловлено временными задержками, ограниченностью ресурсов и сложными условиями проведения аварийно-спасательных работ. Предложен методический подход, основанный на системном анализе и моделировании, обеспечивающий рациональное распределение сил по участкам работ с учётом временных параметров, производительности подразделений и вероятности спасения пострадавших. Реализация данного подхода направлена на повышение результативности аварийно-спасательных работ и снижение риска гибели людей при разрушении зданий и сооружений.

Ключевые слова: чрезвычайная ситуация, группировка сил, силы ликвидации, рациональный вариант, анализ, разрушение зданий и сооружений.

 

Ғ. А. Шәріпов

Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

ҒИМАРАТТАР МЕН ҚҰРЫЛЫСТАРДЫҢ ҚИРАУЫМЕН БАЙЛАНЫСТЫ ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАРДЫ ЖОЮ КЕЗІНДЕ АЗАМАТТЫҚ ҚОРҒАУ КҮШТЕРІН БӨЛУ ҮДЕРІСІН ОҢТАЙЛАНДЫРУ

Аңдатпа. Мақалада ғимараттар мен құрылыстардың қирауымен байланысты төтенше жағдайларды жою кезінде азаматтық қорғаудың мемлекеттік жүйесі күштерінің топтастырылуын (топтасуын) қолдануды оңтайландыру мәселелері қарастырылады. Төтенше жағдайларды жою күштерін қолданудың жеткіліксіз тиімділігі уақытша кідірістермен, ресурстардың шектеулілігімен және жұмыстарды жүргізудің қолайсыз жағдайларымен негізделетіні анықталды. Уақыт факторы, өнімділік және зардап шеккендерді құтқару ықтималдығы ескеріліп, күштерді жұмыстар учаскелері бойынша ұтымды бөлуге мүмкіндік беретін жүйелік талдау мен үлгілеуге негізделген әдістемелік тәсіл ұсынылған. Ұсынылған шешімдерді іске асыру авариялық-құтқару жұмыстарының нәтижелілігін арттыруға және ғимараттар мен құрылыстардың қирауы кезінде адам шығынын азайтуға бағытталған.

Түйінді сөздер: төтенше жағдай, күштер топтастырылуы, төтенше жағдайларды жою күштері, ұтымды нұсқа, талдау, ғимараттар мен құрылыстардың қирауы.

 

G. А. Sharipov

Malik Gabdullin Civil Protection Academy of the MES of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

OPTIMIZITION OF CIVIL PROTECTION FORCE ALLOCATION IN THE ELIMINATION OF EMERGENCIES ASSOCIATED WITH THE COLLAPSE OF BUILDINGS AND STRUCTURES

Abstract. This paper examines approaches to optimizing the deployment of force groupings within the national civil protection system during the response to emergencies caused by the collapse of buildings and structures. The study identifies that the limited effectiveness of emergency response forces is primarily due to time delays, resource constraints, and adverse operational conditions. A methodological framework is proposed, grounded in systems analysis and modeling, which enables the rational allocation of forces across operational sites, considering factors such as time, performance, and the probability of victim rescue. The implementation of the proposed solutions is directed towards enhancing the effectiveness of emergency rescue operations and reducing human losses in the event of building and structural failures.

Keywords: emergency, force grouping, response forces, optimal allocation, systems analysis, building and structural collapse.

 

 

УДК 351.862

А. Т. Шаяхметов1, В. В. Голев1, Е. П. Булегенов2, Д. Аманкешұлы3

1Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

2Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

3Каспийский университет технологий и инжиниринга им. Ш. Есенова,  Актау, Казахстан

МЕТОДИЧЕСКИЙ ПОДХОД ПО ОБОСНОВАНИЮ РАЦИОНАЛЬНОГО ПРИВЛЕЧЕНИЯ ГРУППИРОВКИ ВООРУЖЕННЫХ СИЛ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН ДЛЯ ЛИКВИДАЦИИ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ

Аннотация. В статье предлагается методический подход к обоснованию рационального привлечения группировки Вооруженных Сил Республики Казахстан для ликвидации чрезвычайных ситуаций. Методика включает два этапа: определение приоритетности проведения аварийно-спасательных и неотложных работ с применением экспертных оценок и выбор оптимального варианта привлечения сил с использованием методов линейного программирования. Критерием эффективности выступает минимизация времени прибытия сил в зону чрезвычайной ситуации, что позволяет увеличить количество спасённого населения. Представленный подход способствует обоснованному и эффективному планированию действий военных формирований при ликвидации последствий разрушений.

Ключевые слова: аварийно-спасательные и неотложные работы, метод экспертных оценок, зоны разрушения, время прибытия, оптимизация ресурсов.

 

А. Т. Шаяхметов1, В. В. Голев1, Е. П. Бөлегенов2, Д. Аманкешұлы3

1Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

2Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

3Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті,

Ақтау, Қазақстан

ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАРДЫ ЖОЮ ҮШІН ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚАРУЛЫ КҮШТЕРІНІҢ ТОПТАРЫН ҰТЫМДЫ ТАРТУДЫ НЕГІЗДЕУ ЖӨНІНДЕГІ ӘДІСТЕМЕЛІК ТӘСІЛ

Аңдатпа. Мақалада төтенше жағдайларды жою үшін тартылатын Қазақстан Республикасы Қарулы күштері тобын ұтымды бөлуді негіздеуге әдістемелік тәсіл ұсынылады. Әдістеме екі кезеңнен тұрады: сараптамалық бағалауды қолдана отырып, авариялық-құтқару және шұғыл жұмыстардың басымдылығын анықтау және сызықтық бағдарламалау әдістерін қолдана отырып, күштерді бөлудің оңтайлы нұсқасын таңдау. Тиімділік критерийі төтенше жағдай аймағына күштердің келу уақытын азайту болып табылады, бұл құтқарылған халықтың санын көбейтуге мүмкіндік береді. Ұсынылған тәсіл жойылу салдарын жою кезінде әскери құрылымдардың іс қимылдарын негізделген және тиімді жоспарлауға ықпал етеді.

Түйінді сөздер: авариялық-құтқару және шұғыл жұмыстар, сараптамалық бағалау әдісі, қирау аймақтары, келу уақыты, ресурстарды оңтайландыру.

 

А. T.  Shayakhmetov1, V. V. Golev1, Y. P. Bulegenov2, D. Amankeshұлы3

 1Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

2 National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

3Caspian University of Technology and Engineering named after Sh.Yessenov, Aktau, Kazakhstan

A METHODOLOGICAL APPROACH TO SUBSTANTIATE THE RATIONAL INVOLVEMENT OF THE ARMED FORCES OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN TO ELIMINATE EMERGENCIES

Abstract. The article presents a particular methodological approach to assessing citizens undergoing training in the field of civil defense to act in response to emergency situations of various types. Within the framework of the proposed methodology: a list of initial data necessary for the conducted research is determined; a method is proposed that evaluates the indicator of residual knowledge, skills of citizens, as well as an increase in the level of training of personnel during their training process. To solve the formulated particular problems, the method of correlation and regression analysis is applied. The implementation of the presented stages will make it possible to determine the direction for priority training in the field of civil defense.

Keywords: emergency and emergency operations, expert assessment method, destruction zones, arrival time, resource optimization.

 

 

ӘОК 614:835.875

Н. Б. Ермуханова1, Д. Б. Нуржанова1, З. М. Шаймерденова2

1Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті, Қызылорда, Қазақстан

2Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті, Көкшетау, Қазақстан

МҰНАЙ  АПАТТАРЫН БОЛЖАУДА ЖЫЛУ СӘУЛЕЛЕРІНІҢ АДАМҒА ӘСЕРІ

Аңдатпа. Мақалада мұнай-газ нысандарындағы төтенше жағдайдан туындайтын мұнай өнімдерінің шығарылу салдарының апаттық қойылымдары, олардың өрттік-апаттық жағдай туғызуы баяндалады. Жарылыс кезіндегі жылулық сәулелену, соққы толқын мен артық қысымның әсерінен технологиялық құрал-жабдықтардың бүліну дәрежесі болжанады. Адамның жылулық сәулеленуге төзімділік дәрежесі жылу радиациясының қарқындылығы

14 кВт/м2 болғанда нашарлап, ол ортада болуы 1-5 секундқа дейін қысқарады. Өрттен шығатын жылу сәулесінің адамға физиологиялық әсерін ескере отырып, өрт аймағында жылу сәулесі 7,0 кВт/м2 жоғарылаған кезінде жылу шағылыстырғыш киіммен бүркілетін су ағыны астында болумен алмастыру қарастырылғанымен, теріге жылу әсерінің ауру сезімі жоғарылауына байланысты жылу ағыны 2,5 квт/м2 жоғары болғанда жеке құрамның жылу шағылыстырғыш киім қолдануы қарастырылуы тиіс.

Түйінді сөздер:  мұнай, авария қойылымы,  өрт, артық қысым, соққы толқын, жылулық сәуле, отты шар,  жылу шағылыстырғыш өрттен қорғау киімі.

 

Н. Б. Ермуханова1, Д. Б. Нуржанова1, З. М. Шаймерденова2

1Кызылординский университет имени Коркыт Ата, Кызылорда, Казахстан

2Кокшетауский университет им. Абая Мырзахметова, Кокшетау, Казахстан

ВЛИЯНИЕ ТЕПЛОВЫХ ЛУЧЕЙ НА ЧЕЛОВЕКА В ПРОГНОЗИРОВАНИИНЕФТЯНЫХ АВАРИЙ

Аннотация. В статье излагаются катастрофические последствия выброса нефтепродуктов, возникающие в результате чрезвычайной ситуации на нефтегазовых объектах, их пожарно-аварийное состояние. Предполагается степень повреждения технологического оборудования тепловым излучением при взрыве, ударной волной и избыточным давлением. Степень устойчивости человека к тепловому излучению ухудшается при интенсивности теплового излучения 14 кВт/м2, а его пребывание в среде сокращается до 1-5 секунд. Учитывая физиологическое воздействие теплового излучения от пожара на человека, при увеличении теплового излучения в зоне пожара на 7,0 кВт/м2 предусматривается замена под струей воды, распыляемой теплоотражающей одеждой, но при увеличении теплового воздействия на кожу при тепловом потоке выше 2,5 квт/м2 должно предусматриваться применение личным составом теплоотражающей одежды.

Ключевые слова: нефть, сценарий аварии, пожар, избыточное давление, ударная волна, тепловое излучение, огненный шар, теплоотражающая противопожарная одежда.

 

N. B. Yermukhanova1, D. B. Nurzhanova1, Z. M. Shaimerdenova2

1Korkyt Ata Kyzylorda University, Kyzylorda, Kazakhstan

2Abai Myrzakhmetov Kokshetau University, Kokshetau, Kazakhstan

THE EFFECT OF HEAT RAYS ON HUMANS IN PREDICTING OIL ACCIDENTS

Abstract. The article describes the catastrophic consequences of the release of petroleum products resulting from an emergency situation at oil and gas facilities, their fire-emergency condition. The degree of damage to technological equipment by thermal radiation during an explosion, shockwave and overpressure is assumed. The degree of human resistance to thermal radiation worsens at a thermal radiation intensity of 14 kW/m2, and his stay in the environment is reduced to 1-5 seconds. Taking into account the physiological effect of thermal radiation from a fire on a person, with an increase in thermal radiation in the fire zone by 7.0 kW/m2, it is envisaged to replace heat-reflecting clothing under a stream of water sprayed with heat-reflecting clothing, but with an increase in thermal exposure to the skin with a heat flux above 2.5 kw/m2, the use of heat-reflecting clothing by personnel should be provided.

Keywords: oil, accident scenario, fire, overpressure, shock wave, thermal radiation, fireball, heat-reflecting fire-fighting clothing.

 

 

УДК 614.8

А. Б. Кусаинов1, С. Е. Ералина2, Ж. К. Шаяхимов1, Д. Ж. Солтанбек1

1Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

2Карагандинская академия МВД Республики Казахстан имени Б. Бейсенова, Караганда, Казахстан

РАЗРАБОТКА АЛГОРИТМА ПОДДЕРЖКИ УПРАВЛЕНИЯ ЗАМЕНОЙ ПОЖАРНОЙ ТЕХНИКИ

Аннотация. В данной работе проведен анализ сроков эксплуатации основной пожарной техники в противопожарном гарнизоне Департамента по чрезвычайным ситуациям Акмолинской области. Установлено, что из 74 основных пожарных автомобилей более 66 % эксплуатируются больше установленного нормативно-правовыми актами сроком. В целях рациональной замены основных пожарных автомобилей предложен алгоритм поддержки управления заменой пожарной техники. Данный алгоритм позволяет автоматизировать процесс принятия управленческого решения по замене пожарных автомобилей в гарнизонах противопожарной службы.

Ключевые слова: пожарные автомобили, противопожарные подразделения, алгоритм поддержки управленческого решения.

 

А. Б. Құсайынов, С. Е. Ералина2, Ж. К. Шаяхимов1, Д. Ж. Солтанбек1

1Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

2Қазақстан Республикасы ІІМ  Б. Бейсенов атындағы Қарағанды академиясы,

Қарағанды, Қазақстан

ӨРТ СӨНДІРУ ТЕХНИКАСЫН АУЫСТЫРУДЫ БАСҚАРУДЫ ҚОЛДАУ АЛГОРИТМІ

Аңдатпа. Бұл жұмыста Ақмола облысы Төтенше жағдайлар департаментінің өртке қарсы гарнизонында негізгі өрт сөндіру техникасының пайдалану мерзімі бойынша талдау жүргізілді. 74 негізгі өрт сөндіру техникасының 66 %-дан астамының нормативтік-құқықтық актілермен белгіленген пайдалану мерзімінен асып кеткені анықталды. Негізгі өрт сөндіру техникаларын ұтымды ауыстыру мақсатында өрт сөндіру техникасын ауыстыруды басқаруды қолдау алгоритмі ұсынылады. Бұл алгоритм өртке қарсы қызмет гарнизондарындағы өрт сөндіру машиналарын ауыстыру бойынша басқарушылық шешім қабылдау үдерісін автоматтандыруға мүмкіндік береді.

Түйінді сөздер: өрт сөндіру машиналары, өртке қарсы бөлімшелер, басқарушылық шешімді қолдау алгоритмі.

 

А. B. Kussainov1, S. Y. Eralina2, Zh. K. Shayahimov1, D. Zh. Soltanbek1

1Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan,

Kokshetau, Kazakhstan

2Karaganda Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Kazakhstan named

after B. Beisenov, Karaganda, Kazakhstan

ALGORITHM FOR SUPPORTING THE MANAGEMENT OF FIRE EQUIPMENT REPLACEMENT

Abstract. This paper presents an analysis of the operational lifespan of primary fire equipment in the fire garrison of the Department for Emergency Situations of the Akmola Region. It was established that out of 74 main fire engines, more than 66% have been in operation longer than the period established by regulatory legal acts. In order to rationally replace the main fire engines, an algorithm for supporting the management of fire equipment replacement is proposed. This algorithm allows the automation of the decision-making process for replacing fire engines in fire service garrisons.

Keywords: fire engines, fire departments, decision support algorithm

 

 

УДК 614.842.81

Ж. Қ. Қаирдосов1, М. М. Данилов2, А. Н. Денисов2,  Д. Аманкешұлы3

1Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

 2Ресей ТЖМ Мемлекеттік өртке қарсы қызмет академиясы, Мәскеу, Ресей

3Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті, Ақтау, Қазақстан

ОҢТАЙЛЫЛЫҚТЫ ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ТІРЕК ШЕШІМДЕРДІ ҚАБЫЛДАУДАҒЫ ЖЕДЕЛ БАСҚАРУ МОДЕЛІ

Аңдатпа. Мақалада қазіргі заманғы жағдайларда өртті сөндірудің күрделілігі және осы процесте басқару шешімдерін қабылдаудың ерекше маңызы ашылады. Өрт сөндіру басшысының алдында тұрған шешімдердің баламаларын таңдаудағы негізгі қиындықтарды, ақпараттың толық еместігі мен белгісіздігін, сондай-ақ шешім қабылдаудағы уақыт тапшылығын жан-жақты талданады. Әртүрлі балама шешімдердің ішінен ең оңтайлысын таңдаудың ғылыми негізделген тәсілдері ұсынылады, оның ішінде тактикалық және ресурстық әлеуетті бағалау әдістері сипатталады. Өрт сөндіру тәжірибесін ескере отырып, басқарушылық шешімдерді қабылдау жеделдігінің көрсеткіші анықталды, басқару органдары лауазымды адамдарының қызметінің нәтижелілігі көрсетілді. Сондай-ақ, ресурстармен қамтамасыз етілуіне, өрт сөндіру бөлімшелері мен өртті сөндіруге қатысушылардың мүмкіндіктеріне сүйене отырып, өртті сөндіру басшысының қызметін бағалауды модернизациялаудың заманауи тәсілі сипатталған.

Түйінді сөздер: басқару, өрт сөндіру бөлімшелері, тактикалық мүмкіндіктер, ресурстармен қамтамасыз етілуі, шешім сапасы.

 

Ж. К. Каирдосов1, М. М. Данилов2, А. Н. Денисов2,  Д. Аманкешұлы3

1Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

2Академия Государственной противопожарной службы МЧС России, Москва, Россия

3Каспийский университет технологий и инжиниринга им. Ш. Есенова, Актау, Казахстан

МОДЕЛЬ ОПЕРАТИВНОГО УПРАВЛЕНИЯ В ПРИНЯТИИ ОПОРНЫХ РЕШЕНИЙ С УЧЕТОМ ОПТИМАЛЬНОСТИ

Аннотация. В статье раскрывается сложность тушения пожаров в современных условиях и особая значимость принятия управленческих решений в этом процессе. Подробно анализируются основные трудности, с которыми сталкивается руководитель тушения пожара (РТП) при выборе альтернативных решений, в том числе неполнота и неопределённость информации, а также дефицит времени на принятие решения. Предлагаются научно обоснованные методы выбора наиболее оптимального варианта из различных альтернатив, включая методы оценки тактического и ресурсного потенциала. С учётом опыта пожаротушения определяется показатель оперативности принятия управленческих решений, демонстрируется результативность деятельности должностных лиц органов управления. Также описывается современный подход к модернизации оценки деятельности руководителя тушения пожара, основанный на обеспеченности ресурсами и возможностях пожарных подразделений и участников тушения.

Ключевые слова: управление, подразделения пожарной охраны, тактические возможности, ресурсообеспеченность, качество решения.

 

Zh. K. Kairdosov1, M. M. Danilov2 , A. N. Denisov2, D. Amankeshұлы3

1Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

2Academy of the State Fire Service of the MES of Russia, Moscow, Russia

3Caspian University of Technology and Engineering named after Sh.Yessenov, Aktau, Kazakhstan

THE OPERATIONAL MANAGEMENT MODEL IN MAKING SUPPORTING DECISIONS, TAKING INTO ACCOUNT OPTIMALITY

Abstract. The article reveals the complexity of firefighting in modern conditions and the particular importance of decision-making management processes in this context. It provides a comprehensive analysis of the main challenges faced by the incident commander (IC) when choosing between alternative solutions, including incomplete and uncertain information, as well as the lack of time for making decisions. Scientifically based methods for selecting the most optimal option from various alternatives are proposed, including approaches for assessing tactical and resource potential. Taking into account firefighting experience, an indicator of the efficiency of managerial decision-making is determined, and the effectiveness of the activities of management officials is demonstrated. The article also describes a modern approach to modernizing the assessment of the fire commanders performance, based on resource availability and the capabilities of fire departments and firefighting participants.

Keywords: management, fire protection units, tactical capabilities, resource availability, quality of solutions.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Текст