2026 г. Наука и образование в гражданской защите №2(62)

СКАЧАТЬ ФАЙЛ

МАЗМҰНЫ - CONTENTS -СОДЕРЖАНИЕ
ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ И ПРАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ, ЛИКВИДАЦИИ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ И ГРАЖДАНСКОЙ ОБОРОНЫ
Шарипханов С.Д., Муканов А.К., Дабаев А.И., Несипова С.С., Мусабекова А.С. Развитие научных подходов к оценке и управлению радиационными рисками в системе гражданской защиты Республики Казахстан	6
Дурмагамбетов А.А., Ильяшева Г.И., Раимбеков К.Ж. Методология предупреждения чрезвычайных ситуаций, обусловленных сходами поездов, на основе цифрового контроля геометрии железнодорожного пути	17
Куанышбаев М.С., Арифджанов С.Б., Закиров А.К. Разработка структурной модели оперативно-дежурной смены командного центра Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Казахстан	25
Кусаинов А.Б., Раимбеков К.Ж., Альменбаев М.М., Солтанбек Д.Ж. Математическая модель распределения гуманитарной помощи при трансграничных чрезвычайных ситуациях	32
Касенов Д.Д., Қалкабек А.М., Кажибаев К.С., Куртаев С.Ж. Способ проведения комплексных аэродинамических, тепловых и тепломеханических испытаний конструкций беспилотных авиационных систем для повышения надежности и безопасности эксплуатации	38
Кабашев Б.М., Бурнаев З.Р., Жаулыбаев А.А., Абдрахманов А.А. К вопросу о формировании профессиональной готовности специалистов радиационной, химической и биологической защиты	48
Osipov R.D., Kairbekov K.K., Zhaguparov ZH.E., Kalieva G.K.,  Aiteev A.S. The role of graphical modelling of an emergency situation in ensuring rational decision-making at the operational level	58
Саменов Е.Қ., Әбдіхалықұлы М., Мұсайбеков А.Ғ., Саменова Г.Д. Азаматтық қорғау жүйесіндегі төтенше жағдайлардың автоматтандырылған ақпараттық-аналитикалық және басқару жүйесінің интеграцияланған көпфункционалдық платформасының тиімділігін бағалау	65
ОБЕСПЕЧЕНИЕ ПОЖАРНОЙ И ПРОМЫШЛЕННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ
Дадашов И.Ф., Юнусов М.М. Интеграция стохастических архитектур и архитектур глубокого обучения для прогнозирования пожарных рисков	73
Джумагалиев Р.М., Кокушев О.К., Джумагалиев Т.Р., Димитров В.К., Клышбаев М.Б. Проблемы оценки индивидуального пожарного риска на стадии проектирования	84
Ақжанов Т.К., Оспанов Қ.К., Голев В.В., Ғазез Д.Б., Моргунов А.Н. Қазақстан Республикасындағы биік ғимараттардың қасбеттері бойымен өрттің конвективті ағындарының таралуына жел бағытының әсері	94

 

УДК 614.876:355.58

МРНТИ 81.93.23

 

С. Д. Шарипханов,  А. К. Муканов, А. И. Дабаев, С. С. Несипова, А. С. Мусабекова

ТОО «Казахстанский научно-исследовательский, обучающий центр в области гражданской защиты и охраны труда» (КазНИОЦ ГЗиОТ), Астана, Казахстан

 

РАЗВИТИЕ НАУЧНЫХ ПОДХОДОВ К ОЦЕНКЕ И УПРАВЛЕНИЮ РАДИАЦИОННЫМИ РИСКАМИ В СИСТЕМЕ ГРАЖДАНСКОЙ ЗАЩИТЫ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

 

Аннотация. В статье представлены результаты исследований по развитию научных подходов к оценке и управлению радиационными рисками в условиях развития атомной энергетики Республики Казахстан. Рассмотрены концепция интегральной оценки радиационного риска, алгоритм классификации уровней риска и возможности применения цифровых технологий для поддержки принятия решений в системе гражданской защиты. Обоснованы перспективные направления совершенствования радиационной безопасности, включая развитие прогнозирования, мониторинга, подготовки кадров и научно-методического обеспечения.

Ключевые слова: радиационная безопасность, радиационный риск, гражданская защита, атомная энергетика, оценка риска, радиационный мониторинг, поддержка принятия решений.

 

С. Д. Шәріпханов, А. К. Мұқанов, А. И. Дабаев, С. С. Несіпова, А. С. Мұсабекова

 «Азаматтық қорғау және еңбекті қорғау саласындағы Қазақстандық ғылыми-зерттеу және оқыту орталығы» ЖШС, Астана, Қазақстан

 

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АЗАМАТТЫҚ ҚОРҒАУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ РАДИАЦИЯЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАҒАЛАУ МЕН БАСҚАРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ ТӘСІЛДЕРІН ДАМЫТУ

 

Аңдатпа. Мақалада Қазақстан Республикасында атом энергетикасын дамыту жағдайында радиациялық тәуекелдерді бағалау мен басқарудың ғылыми тәсілдерін жетілдіру бойынша зерттеу нәтижелері ұсынылған. Радиациялық тәуекелді интегралды бағалау тұжырымдамасы, тәуекел деңгейлерін жіктеу алгоритмі және азаматтық қорғау жүйесінде шешім қабылдауды қолдау үшін цифрлық технологияларды пайдалану мүмкіндіктері қарастырылған. Болжау, радиациялық мониторинг, кадрлар даярлау және ғылыми-әдістемелік қамтамасыз ету жүйелерін жетілдірудің перспективалық бағыттары негізделген.

Түйінді сөздер: радиациялық қауіпсіздік, радиациялық тәуекел, азаматтық қорғау, атом энергетикасы, тәуекелдерді бағалау, радиациялық мониторинг, шешім қабылдауды қолдау.

 

S. D. Sharipkhanov, A. K. Mukanov, A. I. Dabayev, S. S. Nessipova, A.S. Mussabekova

Kazakhstan Research and Training Center for Civil Protection and Occupational Safety LLP, Astana, Kazakhstan

 

DEVELOPMENT OF SCIENTIFIC APPROACHES TO RADIATION RISK ASSESSMENT AND MANAGEMENT IN THE CIVIL PROTECTION SYSTEM OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN

 

Abstract. The article presents the results of research aimed at developing scientific approaches to radiation risk assessment and management in the context of the development of nuclear energy in the Republic of Kazakhstan. The concept of integrated radiation risk assessment, the risk classification algorithm, and the potential application of digital technologies to support decision-making within the civil protection system are considered. Prospective directions for improving radiation safety are substantiated, including the development of forecasting, radiation monitoring, personnel training, and scientific and methodological support.

Keywords: radiation safety, radiation risk, civil protection, nuclear energy, risk assessment, radiation monitoring, decision support.

 

 

УДК 656.2:004.94

МРНТИ 73.31.21, 73.29.17

 

А. А. Дурмагамбетов¹, Г. И. Ильяшева², К. Ж. Раимбеков³

¹Евразийский Национальный Университет им. Л. Н. Гумилёва, Астана, Казахстан ²Кокшетауский университет имени Ш. Уалиханова, Кокшетау, Казахстан

³Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

МЕТОДОЛОГИЯ ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ, ОБУСЛОВЛЕННЫХ СХОДАМИ ПОЕЗДОВ, НА ОСНОВЕ ЦИФРОВОГО КОНТРОЛЯ ГЕОМЕТРИИ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОГО ПУТИ

 

Аннотация.   В статье рассматривается методология предупреждения аварийных ситуаций на железнодорожном транспорте, в частности сходов подвижного состава, на основе внедрения цифровой модели пути (Digital Track Model, DTM). Предложена математическая модель, связывающая погрешности геометрии рельсового пути с ростом эксплуатационных и восстановительных затрат. Показано, что даже незначительное увеличение ошибок кривизны приводит к кратному росту объёмов ремонтных работ и повышению динамических нагрузок на элементы инфраструктуры и подвижной состав. Установлено, что применение DTM с точностью порядка 1 см позволяет снизить расходы на содержание пути до 20-50 %, повысить устойчивость движения и уменьшить вероятность возникновения чрезвычайных ситуаций. Полученные результаты обосновывают целесообразность использования цифрового контроля геометрии как элемента системы управления рисками и профилактики аварий на железных дорогах.

Ключевые слова: цифровая модель пути, геометрия железнодорожного пути, сход поездов, мониторинг инфраструктуры, управление рисками, предупреждение чрезвычайных ситуаций, кривизна трассы.

 

А. А. Дұрмағамбетов¹, Г. И. Ильяшева², К. Ж. Раимбеков³

¹Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана, Қазақстан

²Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті, Көкшетау, Қазақстан

³Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

 

ТЕМІРЖОЛ ЖОЛЫНЫҢ ГЕОМЕТРИЯСЫН ЦИФРЛЫҚ БАҚЫЛАУ НЕГІЗІНДЕ ПОЙЫЗДАРДЫҢ РЕЛЬСТЕН ШЫҒУЫНАН ТУЫНДАЙТЫН ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ АЛДЫН АЛУ ӘДІСНАМАСЫ

 

Аңдатпа. Мақалада теміржол көлігіндегі авариялық жағдайлардың, атап айтқанда жылжымалы құрамның рельстен шығуының алдын алу әдістемесі теміржол жолының цифрлық моделін (Digital Track Model, DTM) енгізу негізінде қарастырылады. Рельстік жол геометриясындағы қателіктер мен пайдалану және қалпына келтіру шығындарының өсуі арасындағы байланысты сипаттайтын математикалық модель ұсынылған. Қисықтық қателіктерінің тіпті аз ғана артуы жөндеу жұмыстары көлемінің бірнеше есе өсуіне және инфрақұрылым элементтері мен жылжымалы құрамға түсетін динамикалық жүктемелердің артуына әкелетіні көрсетілген. Дәлдігі шамамен 1 см болатын DTM қолдану жолды ұстауға кететін шығындарды 20-50 % дейін азайтуға, қозғалыс тұрақтылығын арттыруға және төтенше жағдайлардың туындау ықтималдығын төмендетуге мүмкіндік беретіні анықталған. Алынған нәтижелер теміржол көлігінде тәуекелдерді басқару және авариялардың алдын алу жүйесінің элементі ретінде жол геометриясын цифрлық бақылауды қолданудың мақсатқа сай екенін негіздейді.

Түйінді сөздер: жолдың цифрлық моделі, теміржол жолының геометриясы, пойыздардың рельстен шығуы, инфрақұрылымды мониторингтеу, тәуекелдерді басқару, төтенше жағдайлардың алдын алу, трасса қисықтығы.

 

 

A. A. Durmagambetov¹, G. I. Ilyasheva², K. ZH. Raimbekov³

¹L. N. Gumilyov Eurasian National University, Astana, Kazakhstan

²Sh. Ualikhanov Kokshetau University, Kokshetau, Kazakhstan

³Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

 

METHODOLOGY FOR THE PREVENTION OF EMERGENCIES CAUSED BY TRAIN DERAILMENTS BASED ON DIGITAL MONITORING OF RAILWAY TRACK GEOMETRY

 

Abstract. The article examines a methodology for preventing emergency situations in railway transport, in particular derailments of rolling stock, based on the implementation of a Digital Track Model (DTM). A mathematical model is proposed that relates errors in track geometry to the growth of operational and recovery costs. It is shown that even a slight increase in curvature errors leads to a multiple increase in the volume of maintenance work and to higher dynamic loads on infrastructure components and rolling stock. It is established that the use of a DTM with an accuracy of about 1 cm makes it possible to reduce track maintenance costs by
20-50 %, improve traffic stability, and decrease the probability of emergency situations. The obtained results substantiate the feasibility of using digital control of track geometry as an element of risk management and accident prevention systems in railways.

Keywords: digital track model, railway track geometry, train derailments, infrastructure monitoring, risk management, emergency prevention, track curvature.

 

 

УДК 351.88

МРНТИ 78.25.45

 

М. С. Куанышбаев¹, С. Б. Арифджанов², А. К. Закиров¹

¹Национальный университет обороны Республики Казахстан,  Астана, Казахстан

²Министерство по чрезвычайным ситуациям Республики Казахстан,

 Астана, Казахстан

 

РАЗРАБОТКА СТРУКТУРНОЙ МОДЕЛИ ОПЕРАТИВНО-ДЕЖУРНОЙ СМЕНЫ КОМАНДНОГО ЦЕНТРА МИНИСТЕРСТВА ПО ЧРЕЗВЫЧАЙНЫМ СИТУАЦИЯМ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

 

Аннотация. В статье рассматривается разработка структурной модели оперативно-дежурной смены Командного центра Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Казахстан как элемента системы управления в условиях чрезвычайных ситуаций. Обоснована необходимость применения системного подхода и методов структурного моделирования для анализа и оптимизации организационной структуры органа управления. Представленная модель отражает взаимосвязь элементов системы, информационных потоков и процессов принятия решений в условиях мирного и военного времени. Особое внимание уделено учету факторов неопределенности, ограниченности времени и комплексного характера угроз. Разработанная модель обеспечивает переход от концептуального описания к функциональному анализу и может служить основой для дальнейшего математического моделирования, оценки эффективности и совершенствования системы управления.

Ключевые слова: структурная модель, системный анализ, принятие решения, информационный поток, моделирование, военное время, гражданская оборона, организационная структура, прогнозирование, устойчивость системы.

 

 

М. С. Қуанышбаев¹, С. Б. Арифджанов², А. К. Зәкіров¹

¹ Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

²Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрлігі, Астана, Қазақстан

 

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАР МИНИСТРЛІГІ КОМАНДАЛЫҚ ОРТАЛЫҒЫНЫҢ ЖЕДЕЛ-КЕЗЕКШІ АУЫСЫМЫНЫҢ

ҚҰРЫЛЫМДЫҚ МОДЕЛІН ӘЗІРЛЕУ

 

Аңдатпа. Мақалада Төтенше жағдайлар кезіндегі басқару жүйесінің элементі ретінде Қазақстан Республикасы ТЖМ Командалық орталығының жедел-кезекші ауысымының құрылымдық моделін әзірлеу қарастырылады. Басқару органының ұйымдық құрылымын талдау және оңтайландыру үшін жүйелік тәсіл мен құрылымдық модельдеу әдістерін қолдану қажеттілігі негізделген. Ұсынылған модель бейбіт және соғыс уақытындағы жүйе элементтерінің, ақпараттық ағындардың және шешім қабылдау процестерінің өзара байланысын көрсетеді. Белгісіздік факторларын, шектеулі уақытты және қауіптердің кешенді сипатын ескеруге ерекше назар аударылады. Әзірленген модель тұжырымдамалық сипаттамадан функционалдық талдауға көшуді қамтамасыз етеді және одан әрі математикалық модельдеу, тиімділікті бағалау және басқару жүйесін жетілдіру үшін негіз бола алады.

Түйінді сөздер: құрылымдық модель, жүйелік талдау, шешім қабылдау, ақпараттық ағындар, модельдеу, соғыс уақыты, азаматтық қорғаныс, Ұйымдық құрылым, болжау, жүйенің тұрақтылығы.

 

M. S. Kuanyshbaev¹, S. B. Arifdzhanov ², А. К. Zakirov¹

¹ National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Republic of Kazakhstan

² Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, Astana, Republic of Kazakhstan

 

DEVELOPMENT OF A STRUCTURAL MODEL OF THE OPERATIONAL DUTY SHIFT OF THE COMMAND CENTER OF THE MINISTRY OF EMERGENCY SITUATIONS OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN

 

Abstract. The article considers the development of a structural model of the operational shift of the Command Center of the Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan as an element of the management system in emergency situations. The necessity of applying a systematic approach and structural modeling methods to analyze and optimize the organizational structure of a management body is substantiated. The presented model reflects the interrelation of system elements, information flows and decision-making processes in peacetime and wartime conditions. Special attention is paid to taking into account the factors of uncertainty, time constraints and the complex nature of threats. The developed model provides a transition from a conceptual description to a functional analysis and can serve as a basis for further mathematical modeling, evaluation of the effectiveness and improvement of the management system.

Keywords: Structural model, system analysis, decision-making, information flows, modeling, wartime, civil defense, organizational structure, forecasting, system stability.

 

 

УДК 004, 614.8

МРНТИ 81.93.21, 27.47.19

 

А. Б. Кусаинов, К. Ж. Раимбеков, М. М. Альменбаев, Д. Ж. Солтанбек

Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

 

МАТЕМАТИЧЕСКАЯ МОДЕЛЬ РАСПРЕДЕЛЕНИЯ ГУМАНИТАРНОЙ ПОМОЩИ ПРИ ТРАНСГРАНИЧНЫХ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЯХ

 

Аннотация. В данной статье рассматривается вопрос создания координационного центра на базе Центра по чрезвычайным ситуациям и снижению риска стихийных бедствий для оказания международной гуманитарной помощи пострадавшим странам при возникновении трансграничных чрезвычайных ситуациях в Центральной Азии. Предложена математическая модель рационального распределения гуманитарной помощи пострадавшему населению при трансграничных чрезвычайных ситуациях с учетом потребности.

Ключевые слова: международная гуманитарная помощь, трансграничная чрезвычайная ситуация.

 

А. Б. Құсайынов, К. Ж. Раимбеков, М. М. Әлменбаев, Д. Ж. Солтанбек

Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

 

ТРАНСШЕКАРАЛЫҚ ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАР КЕЗІНДЕ ГУМАНИТАРЛЫҚ КӨМЕКТІ БӨЛУДІҢ МАТЕМАТИКАЛЫҚ МОДЕЛІ

 

Андатпа. Бұл мақалада Орталық Азиядағы трансшекаралық төтенше жағдайлар туындаған кезде зардап шеккен елдерге халықаралық гуманитарлық көмекті көрсету үшін Төтенше жағдайлар және табиғи апаттар тәуекелін азайту орталығы базасында үйлестіру орталығын құру мәселесі қарастырылады. Трансшекаралық төтенше жағдайлар кезінде зардап шеккен халыққа гуманитарлық көмекті қажеттілікті ескере отырып ұтымды бөлуге арналған математикалық модель ұсынылған.

Түйінді сөздер:  халықаралық гуманитарлық көмек, трансшекаралық төтенше жағдай.

 

A. B. Kussainov, K. Zh. Raimbekov, M. M. Almenbaev, D. Zh. Soltanbek

Civil Defence Academy named after Malik Gabdullin MES of the Republik of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

 

MATHEMATICAL MODEL FOR THE DISTRIBUTION OF HUMANITARIAN AID IN TRANSBOUNDARY EMERGENCY SITUATIONS

 

Abstract. This article examines the establishment of a coordination center based on the Center for Emergency Situations and Disaster Risk Reduction to provide international humanitarian assistance to affected countries in the event of transboundary emergencies in Central Asia. A mathematical model is proposed for the rational distribution of humanitarian aid to affected populations during transboundary emergency situations, taking into account their needs.

Keywords: international humanitarian assistance, transboundary emergency situation.

 

 

УДК 629.735.083

МРНТИ 53.91.35

 

Д. Д. Касенов¹, А. М. Қалкабек², К. С. Кажибаев², С. Ж. Куртаев³

¹ Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

² ТОО «R&D центр «Казахстан инжиниринг», Астана, Казахстан

³ВС РК,  Астана, Казахстан

 

СПОСОБ ПРОВЕДЕНИЯ КОМПЛЕКСНЫХ АЭРОДИНАМИЧЕСКИХ, ТЕПЛОВЫХ И ТЕПЛОМЕХАНИЧЕСКИХ ИСПЫТАНИЙ КОНСТРУКЦИЙ БЕСПИЛОТНЫХ АВИАЦИОННЫХ СИСТЕМ ДЛЯ ПОВЫШЕНИЯ НАДЕЖНОСТИ И БЕЗОПАСНОСТИ ЭКСПЛУАТАЦИИ

 

Аннотация. В статье представлены результаты разработки способа проведения комплексных аэродинамических, тепловых и тепломеханических испытаний конструкций и составных частей беспилотных авиационных систем для повышения надежности и безопасности их эксплуатации. Актуальность исследования обусловлена широким применением беспилотных авиационных систем в военной, гражданской авиации и системе гражданской защиты, включая мониторинг паводков, лесных и степных пожаров, оценку последствий природных и техногенных катастроф, а также проведение поисково-спасательных операций. В отличие от традиционного подхода, предусматривающего последовательное использование нескольких специализированных установок, предложенный способ обеспечивает воспроизведение воздушного потока, температурного воздействия и механических нагрузок в рамках единого автоматизированного экспериментального цикла. Способ включает подготовку объекта испытаний, его установку в рабочей части универсального лабораторного экспериментального стенда, задание параметров испытаний, синхронизированное управление режимами воздействия, регистрацию измеряемых параметров и последующую обработку экспериментальных данных. Показано, что применение разработанного способа позволяет повысить достоверность и воспроизводимость результатов, сократить продолжительность испытаний и обеспечить комплексную оценку прочностных, тепловых и аэродинамических характеристик исследуемых конструкций. Практическая значимость разработки заключается в возможности ее использования при выполнении научно-исследовательских и опытно-конструкторских работ, верификации расчетных моделей и совершенствовании беспилотных авиационных систем, применяемых в интересах обороны, гражданской защиты и предупреждения чрезвычайных ситуаций.

Ключевые слова: беспилотные авиационные системы, безопасность эксплуатации, надежность конструкций, гражданская защита, мониторинг чрезвычайных ситуаций, способ проведения испытаний, комплексные испытания, аэродинамические испытания, тепловые испытания, тепломеханические испытания.

 

Д. Д. Қасенов¹, А. М. Қалкабек², К. С. Кажыбаев², С. Ж. Құртаев³

¹Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

² «Қазақстан инжиниринг» R&D орталығы ЖШС, Астана, Қазақстан

³Қарулы Күштер, басқарма бастығы, Астана, Қазақстан

 

ҰШҚЫШСЫЗ АВИАЦИЯЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕР КОНСТРУКЦИЯЛАРЫНЫҢ ПАЙДАЛАНУ СЕНІМДІЛІГІ МЕН ҚАУІПСІЗДІГІН АРТТЫРУ ҮШІН КЕШЕНДІ АЭРОДИНАМИКАЛЫҚ, ЖЫЛУЛЫҚ ЖӘНЕ ЖЫЛУ-МЕХАНИКАЛЫҚ СЫНАҚТАР ЖҮРГІЗУ ӘДІСІ

 

Андатпа. Мақалада ұшқышсыз авиациялық жүйелердің конструкциялары мен құрамдас бөліктерінің пайдалану сенімділігі мен қауіпсіздігін арттыруға арналған кешенді аэродинамикалық, жылулық және жылу-механикалық сынақтар жүргізу әдісін әзірлеу нәтижелері ұсынылған. Зерттеудің өзектілігі ұшқышсыз авиациялық жүйелердің әскери және азаматтық авиацияда, сондай-ақ азаматтық қорғау жүйесінде кеңінен қолданылуымен байланысты. Олардың қатарына су тасқындарын, орман және дала өрттерін мониторингтеу, табиғи және техногендік апаттардың салдарын бағалау, сондай-ақ іздестіру-құтқару операцияларын жүргізу жатады. Бірнеше мамандандырылған қондырғыларды кезекпен пайдалануға негізделген дәстүрлі тәсілден айырмашылығы, ұсынылған әдіс ауа ағынын, температуралық әсерді және механикалық жүктемелерді бірыңғай автоматтандырылған эксперименттік цикл шеңберінде қайта жаңғыртуға мүмкіндік береді. Әдіс сынақ объектісін дайындауды, оны әмбебап зертханалық эксперименттік стендтің жұмыс аймағына орнатуды, сынақ параметрлерін енгізуді, әсер ету режимдерін синхронды басқаруды, өлшенетін параметрлерді тіркеуді және алынған эксперименттік деректерді кейіннен өңдеуді қамтиды. Әзірленген әдісті қолдану нәтижелердің дәлдігі мен қайталанғыштығын арттыруға, сынақтардың ұзақтығын қысқартуға және зерттелетін конструкциялардың беріктік, жылулық және аэродинамикалық сипаттамаларын кешенді бағалауға мүмкіндік беретіні көрсетілген. Әзірлеменің практикалық маңыздылығы оның ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды орындауда, есептік модельдерді верификациялауда және қорғаныс, азаматтық қорғау және төтенше жағдайлардың алдын алу мүддесінде қолданылатын ұшқышсыз авиациялық жүйелерді жетілдіруде пайдаланылу мүмкіндігімен айқындалады.

Түйінді сөздер: ұшқышсыз авиациялық жүйелер, пайдалану қауіпсіздігі, конструкциялардың сенімділігі, азаматтық қорғау, төтенше жағдайлар мониторингі, сынақ жүргізу әдісі, кешенді сынақтар, аэродинамикалық сынақтар, жылулық сынақтар, жылу-механикалық сынақтар.

 

D. D. Kassenov¹, A. M. Kalkabek², K. S. Kazhibayev², S. J. Kurtaev³

¹National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

²LLP "R&D Center Kazakhstan Engineering", Astana, Kazakhstan

³AF Head of Department, Astana, Kazakhstan

 

METHOD FOR CONDUCTING COMPREHENSIVE AERODYNAMIC, THERMAL, AND THERMOMECHANICAL TESTING OF UNMANNED AERIAL SYSTEM STRUCTURES TO IMPROVE RELIABILITY AND OPERATIONAL SAFETY

 

Abstract. The article presents the results of developing a method for conducting comprehensive aerodynamic, thermal, and thermomechanical testing of structures and components of unmanned aerial systems to improve their reliability and operational safety. The relevance of the study is due the widespread use of unmanned aerial systems in military and civil aviation, as well as in civil protection, including flood monitoring, forest and steppe fire surveillance, assessment of the consequences of natural and technological disasters, and search-and-rescue operations. Unlike the conventional approach based on the sequential use of several specialized facilities, the proposed method enables the reproduction of airflow, thermal exposure, and mechanical loads within a single automated experimental cycle. The method includes preparation of the test object, its installation in the test section of a universal laboratory experimental test bench, setting of test parameters, synchronized control of exposure modes, acquisition of measured parameters, and subsequent processing of experimental data. It is shown that the developed method improves the accuracy and reproducibility of results, reduces testing time, and provides a comprehensive assessment of the structural, thermal, and aerodynamic characteristics of the investigated components. The practical significance of the development lies in its applicability to research and development activities, verification of computational models, and improvement of unmanned aerial systems used in the interests of defense, civil protection, and emergency prevention.

Keywords: unmanned aerial systems, operational safety, structural reliability, civil protection, emergency monitoring, testing method, comprehensive testing, aerodynamic testing, thermal testing, thermomechanical testing.

 

 

МРНТИ 14.35.09

УДК 355.58:378.147

 

Б. М. Кабашев¹, З. Р. Бурнаев², А. А. Жаулыбаев², А. А. Абдрахманов^1
1Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

²Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

 

К ВОПРОСУ О ФОРМИРОВАНИИ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ГОТОВНОСТИ СПЕЦИАЛИСТОВ РАДИАЦИОННОЙ, ХИМИЧЕСКОЙ

И БИОЛОГИЧЕСКОЙ ЗАЩИТЫ

 

Аннотация. В статье рассматривается научно-педагогическое обоснование методики подготовки специалистов радиационной, химической и биологической защиты в государственной системе гражданской защиты. Представлена авторская модель методики подготовки специалистов. Исследование направлено на повышение эффективности профессиональной деятельности специалистов радиационной, химической и биологической защиты. Полученные результаты исследования будут использованы при внедрении методики подготовки специалистов в образовательных организациях государственной системы гражданской защиты.

Ключевые слова: гражданская оборона, гражданская защита, радиационная, химическая и биологическая защита, профессиональная подготовка, компетентностный подход, тренировочный полигон, методика обучения, профессиональная готовность.

Б. М. Кабашев¹, З. Р. Бурнаев², А. А. Жаулыбаев², А. А. Абдрахманов¹

¹Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

²Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

 

РАДИАЦИЯЛЫҚ, ХИМИЯЛЫҚ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ МАМАНДАРЫНЫҢ КӘСІБИ ДАЯРЛЫҒЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ МӘСЕЛЕСІ ТУРАЛЫ

 

Аңдатпа. Мақалада азаматтық қорғаудың мемлекеттік жүйесінде радиациялық, химиялық және биологиялық қорғау мамандарын даярлау әдістемесінің ғылыми-педагогикалық негіздемесі қарастырылады. Мамандарды даярлау әдістемесінің авторлық моделі ұсынылған. Зерттеу радиациялық, химиялық және биологиялық қорғау мамандарының кәсіби қызметінің тиімділігін арттыруға бағытталған. Алынған зерттеу нәтижелері азаматтық қорғаудың мемлекеттік жүйесінің білім беру ұйымдарында мамандарды даярлау әдістемесін енгізу кезінде пайдаланылатын болады.

Түйінді сөздер: азаматтық қорғаныс, азаматтық қорғау, радиациялық, химиялық және биологиялық қорғау, кәсіптік даярлық, құзыреттілік тәсіл, жаттығу полигоны, оқыту әдістемесі, кәсіптік даярлық.

 

B. M. Kabashev¹, Z. R. Burnayev², A. A. Zhaulybayev², A. A. Abdrakhmanov¹

¹Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan.

²National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

 

ON THE ISSUE OF THE FORMATION OF PROFESSIONAL READINESS OF RADIATION, CHEMICAL SPECIALISTS AND BIOLOGICAL PROTECTION

 

Abstract. The article examines the scientific and pedagogical justification of the methods of training radiation, chemical and biological protection specialists in the state civil protection system. The authors model of the specialist training methodology is presented. The research is aimed at improving the effectiveness of the professional activities of radiation, chemical and biological protection specialists. The obtained research results will be used in the implementation of methods of training specialists in educational institutions of the state civil protection system.

Keywords: civil defense, civil protection, radiation, chemical and biological protection, professional training, competence approach, training ground, training methodology, professional readiness.

 

 

УДК 629.735.083:614.8

МРНТИ 05.27.15

 

R. D. Osipov¹, K. K. Kairbekov¹, ZH. E. Zhaguparov¹, G. K. Kalieva², A. A. Aiteev³

¹Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan,

Kokshetau, Kazakhstan

²Abai Myrzakhmetov Kokshetau University, Kokshetau, Kazakhstan

³Almaty, Kazakhstan

 

THE ROLE OF GRAPHICAL MODELLING OF AN EMERGENCY SITUATION IN ENSURING RATIONAL DECISION-MAKING AT THE OPERATIONAL LEVEL

 

Abstract. The article examines the role and significance of graphic modeling of emergency situations in ensuring rational and prompt management decision-making at the operational level. The relevance of using geoinformation systems in conditions of high dynamics of the situation, time deficit and incomplete source data, typical for emergency situations, is substantiated. The essence of graphic modeling as a tool for spatiotemporal analysis is revealed, allowing to integrate heterogeneous data on the parameters of the source of danger, geographical conditions, vulnerability of the population and infrastructure facilities, as well as the capabilities of forces and means of response. The article analyzes the foreign and domestic experience of using GIS in the activities of civil protection bodies, including the practice of the Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan in recent years. It is shown that the visualization of emergency scenarios and predicted consequences reduces the subjectivity of management decisions.

Keywords: modeling, layers, efficiency, geoinformation systems.

 

Р. Д. Осипов¹, К. К. Қаирбеков¹, Ж. Е. Жағупаров¹, Ғ. Қ. Қалиева², А. С. Айтеев³

¹Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

²Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті, Көкшетау, Қазақстан

³Алматы, Қазақстан

 

ЖЕДЕЛ ДЕҢГЕЙДЕ ҰТЫМДЫ ШЕШІМ ҚАБЫЛДАУДЫ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДЕГІ ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙДЫ ГРАФИКАЛЫҚ МОДЕЛЬДЕУДІҢ РӨЛІ

 

Аңдатпа. Мақалада жедел деңгейде басқарушылық шешімдерді ұтымды және жедел қабылдауды қамтамасыз етудегі төтенше жағдайларды графикалық модельдеудің рөлі мен маңызы қарастырылады. Жағдайдың жоғары динамикасы, уақыт тапшылығы және төтенше жағдайларды жоюға тән бастапқы деректердің толық болмауы жағдайында геоақпараттық жүйелерді қолданудың өзектілігі негізделген. Графикалық модельдеудің мәні қауіп көзінің параметрлері, географиялық жағдайлар, халықтың және инфрақұрылым объектілерінің осалдығы, сондай-ақ әрекет ету күштері мен құралдарының мүмкіндіктері туралы гетерогенді деректерді біріктіруге мүмкіндік беретін кеңістіктік-уақыттық талдау құралы ретінде ашылады. Мақалада соңғы жылдардағы Қазақстан Республикасы ТЖМ тәжірибесін қоса алғанда, азаматтық қорғау органдарының қызметінде ГАЖ пайдаланудың шетелдік және отандық тәжірибесі талданған. Төтенше жағдайлар сценарийлері мен болжамды салдарларды визуализациялау басқарушылық шешімдердің субъективтілігін төмендететіні көрсетілген.

Түйінді сөздер: модельдеу, қабаттар, жеделдік, геоақпараттық жүйелер.

 

Р. Д. Осипов¹, К. К. Каирбеков¹, Ж. Е. Жагупаров¹, Г. К. Калиева², А. С. Айтеев³

¹Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

²Кокшетауский университет имени Абая Мырзахметова, Кокшетау, Казахстан

³Алматы, Казахстан

 

РОЛЬ ГРАФИЧЕСКОГО МОДЕЛИРОВАНИЯ ЧРЕЗВЫЧАЙНОЙ СИТУАЦИИ
В ОБЕСПЕЧЕНИИ РАЦИОНАЛЬНОГО ПРИНЯТИЯ РЕШЕНИЯ

НА ОПЕРАТИВНОМ УРОВНЕ

 

 Аннотация. В статье рассматривается роль и значение графического моделирования чрезвычайных ситуаций в обеспечении рационального и оперативного принятия управленческих решений на оперативном уровне. Обоснована актуальность применения геоинформационных систем в условиях высокой динамики обстановки, дефицита времени и неполноты исходных данных, характерных для ликвидации чрезвычайных ситуаций. Раскрывается сущность графического моделирования как инструмента пространственно-временного анализа, позволяющего интегрировать разнородные данные о параметрах источника опасности, географических условиях, уязвимости населения и объектов инфраструктуры, а также возможностях сил и средств реагирования. В статье проанализирован зарубежный и отечественный опыт использования геоинформационной системы в деятельности органов гражданской защиты, включая практику Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Казахстан за последние годы. Показано, что визуализация сценариев развития чрезвычайной ситуации и прогнозируемых последствий снижает субъективность управленческих решений, повышает их научную обоснованность и эффективность межведомственного взаимодействия. Сделан вывод о том, что графическое моделирование является системообразующим элементом современного оперативного управления при условии его непосредственной интеграции в контур принятия решений.

Ключевые слова: моделирование, слои, оперативность, геоинформационные системы.

 

ӘОЖ 614.8:004.9

ҒТАХР 81.93.21

 

Е. Қ. Саменов¹, М. Әбдіхалықұлы², А. Ғ. Мұсайбеков¹, Г. Д. Саменова¹

¹Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан
²«Ақмолсвязьмонтаж» ЖШС, Астана, Қазақстан

 

АЗАМАТТЫҚ ҚОРҒАУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ АВТОМАТТАНДЫРЫЛҒАН АҚПАРАТТЫҚ-АНАЛИТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНІҢ ИНТЕГРАЦИЯЛАНҒАН КӨПФУНКЦИОНАЛДЫҚ ПЛАТФОРМАСЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ

 

Аңдатпа. Мақалада азаматтық қорғауды цифрлық трансформациялаудың негізгі элементі ретінде Төтенше жағдайлардың автоматтандырылған ақпараттық-аналитикалық және басқару жүйесінің тиімділігіне талдау ұсынылған. Платформаның архитектурасы, инженерлік-нормативтік әдістемелері және математикалық модельдері қарастырылған. Мониторинг, талдау және визуализация ішкі жүйелерінің интеграциясы, сондай-ақ машиналық оқыту және табиғи тілді өңдеу технологияларының қолданылуы реактивті әрекет етуден тәуекелдерді проактивті басқаруға көшуге мүмкіндік беретіні көрсетілген. Бұл жүйені пайдаланудың тиімділік көрсеткіштерімен дәлелденеді.

Түйінді сөздер: тиімділік, азаматтық қорғау, төтенше жағдайларды модельдеу, геоақпараттық жүйелер, машиналық оқыту, шешім қабылдауды қолдау.

 

Е. К. Саменов¹, М. Абдыхалықұлы², А. Г. Мусайбеков¹, Г. Д. Саменова

¹Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

²ТОО «Акмолсвязьмонтаж», Астана, Казахстан

 

ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ ИНТЕГРИРОВАННОЙ МНОГОФУНКЦИОНАЛЬНОЙ ПЛАТФОРМЫ АВТОМАТИЗИРОВАННОЙ ИНФОРМАЦИОННО-АНАЛИТИЧЕСКОЙ
И УПРАВЛЯЮЩЕЙ СИСТЕМЫ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ В СИСТЕМЕ ГРАЖДАНСКОЙ ЗАЩИТЫ

 

Аннотация. В статье представлен анализ эффективности Автоматизированной информационно-аналитической и управляющей системы чрезвычайных ситуаций как ключевого элемента цифровой трансформации гражданской защиты. Рассмотрены архитектура платформы, инженерно-нормативные методики и математические модели. Показано, что интеграция подсистем мониторинга, анализа и визуализации, поддержанная технологиями машинного обучения и технологий обработки естественного языка, обеспечивает переход от реактивного реагирования к проактивному управлению рисками, что подтверждается практическими показателями эффективности эксплуатации.

Ключевые слова: эффективность, гражданская защита, моделирование чрезвычайных ситуации, геоинформационные системы, машинное обучение, поддержка принятия решений.

 

E. K. Samenov¹, M. Abdykhalykuly², A. G. Mussaybekov¹, G. D. Samenova¹

¹Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan
² LLP «Akmolsvyazmontazh», Astana,  Kazakhstan

EVALUATION OF THE EFFECTIVENESS OF AN INTEGRATED MULTIFUNCTIONAL PLATFORM OF AN AUTOMATED INFORMATION-ANALYTICAL AND CONTROL SYSTEM FOR EMERGENCY SITUATIONS IN THE CIVIL PROTECTION SYSTEM

 

Abstract. The article presents an analysis of the effectiveness of the Automated Information-Analytical and Control System for Emergency Situations as a key element of the digital transformation of civil protection. The architecture of the platform, engineering regulatory methods, and mathematical models are considered. It is shown that the integration of monitoring, analysis, and visualization subsystems, supported by machine learning technologies and natural language processing methods, enables a transition from reactive response to proactive risk management, which is confirmed by practical performance indicators of operation.

Keywords: effectiveness, civil protection, emergency situation modeling, geographic information systems, machine learning, decision support.

 

 

 

 

УДК 614.84:004.85

МРНТИ 28.23.15, 27.43.51

 

И. Ф. Дадашов¹, М. М. Юнусов²

¹Академия Министерства по чрезвычайным ситуациям, Баку, Азербайджан

²Институт Математики, Бакинский инженерный университет, Баку, Азербайджан

 

ИНТЕГРАЦИЯ СТОХАСТИЧЕСКИХ АРХИТЕКТУР И АРХИТЕКТУР ГЛУБОКОГО ОБУЧЕНИЯ ДЛЯ ПРОГНОЗИРОВАНИЯ ПОЖАРНЫХ РИСКОВ

 

Аннотация. На фоне ускорения климатических изменений и антропогенной индустриализации в Азербайджанской Республике рост числа пожаров делает необходимой смену парадигмы в стратегиях управления национальными бедствиями. Данный комплексный исследовательский отчёт, основанный на синтезе официальных статистических данных Министерства по чрезвычайным ситуациям и высокоточных гидрометеорологических данных, представляет собой всесторонний анализ пространственно-временной динамики пожаров за период с 2020 года по первый квартал 2025 года. Сформировав детализированную базу данных, охватывающую температуру, осадки, динамику вектора ветра и индексы влажности почвы, мы исследуем причинно-следственные механизмы, провоцирующие рост числа пожаров, в частности аномальный всплеск, наблюдавшийся в 2022 году. Основная цель исследования заключается в демонстрации математических недостатков существующих эмпирических методов при прогнозировании нелинейных климатических аномалий и обосновании интеграции алгоритмов машинного обучения для устранения этого пробела. Многомерный анализ, проведенный с использованием алгоритма «Случайный лес», показывает, что факторы ветра и влажности почвы, воспринимаемые традиционными моделями как «шум», в действительности являются основной движущей силой пожаров. Настоящая статья служит научно-методологической основой для создания систем прогнозирования нового поколения, базирующихся на синтезе стохастических и детерминистических подходов [1].

Ключевые слова: лесной пожар, изменение климата, машинное обучение, гибридная модель ARIMA-LSTM, управление рисками, метеорологическое прогнозирование, анализ временных рядов.

 

И. Ф. Дадашов¹, М. М. Юнусов²

¹Төтенше жағдайлар министрлігінің академиясы, Баку, Әзірбайжан

²Математика институты, Баку инженерлік университеті, Баку, Әзірбайжан

 

ӨРТ ҚАУПІН БОЛЖАУ ҮШІН СТОХАСТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ТЕРЕҢ ОҚЫТУ АРХИТЕКТУРАЛАРЫН БІРІКТІРУ

 

Аңдатпа. Әзірбайжан Республикасында климаттық өзгерістер мен антропогендік индустрияландырудың жеделдеуі аясында өрттердің көбеюі ұлттық апаттарды басқару стратегияларында парадигманың өзгеруін қажет етеді. Төтенше жағдайлар министрлігінің ресми статистикалық деректері мен жоғары дәлдіктегі гидрометеорологиялық деректердің синтезіне негізделген бұл кешенді зерттеу есебі 2020 жылдан бастап 2025 жылдың бірінші тоқсанына дейінгі кезеңдегі өрттердің кеңістіктік-уақыттық динамикасын жан-жақты талдау болып табылады. Температураны, жауын-шашынды, жел векторының динамикасын және топырақ ылғалдылығының индекстерін қамтитын егжей-тегжейлі мәліметтер базасын құра отырып, біз өрт санының өсуін тудыратын себептік механизмдерді, атап айтқанда 2022 жылы байқалған қалыптан тыс өсуді зерттейміз. Зерттеудің негізгі мақсаты-сызықтық емес Климаттық ауытқуларды болжау кезінде қолданыстағы эмпирикалық әдістердің математикалық кемшіліктерін көрсету және осы олқылықты жою үшін машиналық оқыту алгоритмдерінің интеграциясын негіздеу. Кездейсоқ орман алгоритмін қолдана отырып жүргізілген көп өлшемді талдау дәстүрлі модельдер "шу" деп қабылдаған жел мен топырақ ылғалдылығының факторлары өрттің негізгі қозғаушы күші болып табылатындығын көрсетеді. Бұл мақала стохастикалық және детерминистік тәсілдерді синтездеуге негізделген жаңа буын болжау жүйелерін құрудың ғылыми-әдістемелік негізі ретінде қызмет етеді [1].

Түйінді сөздер: дала өрті, климаттың өзгеруі, машиналық оқыту, ARIMA-LSTM гибридті моделі, тәуекелдерді басқару, метеорологиялық болжау, уақыт қатарын талдау.

 

 

I. F. Dadashov¹, M. M. Yunusov²

Academy of the Ministry of Emergency Situations, Baku, Azerbaijan

The Institute of Mathematics, Baku Engineering University, Baku, Azerbaijan

 

INTEGRATION OF STOCHASTIC AND DEEP LEARNING ARCHITECTURES FOR

 FIRE RISK FORECASTING

 

Abstract. Against the backdrop of accelerating climate change and anthropogenic industrialization in the Republic of Azerbaijan, the increasing trajectory of fires necessitates a paradigm shift in national disaster management strategies. This comprehensive research report, synthesizing official statistical data from the Ministry of Emergency Situations with high-precision hydrometeorological data, presents an all-encompassing analysis of the spatiotemporal dynamics of fires for the period from 2020 to the first quarter of 2025. Having formed a detailed database covering temperature, precipitation, wind vector dynamics, and soil moisture indices, we investigate the causal mechanisms provoking the increase in fire incidents, particularly the anomalous surge observed in 2022. The primary objective of the study is to demonstrate the mathematical limitations of existing empirical methods in forecasting nonlinear climatic anomalies and to substantiate the integration of machine learning algorithms to bridge this gap. Multivariate analysis conducted using the "Random Forest" algorithm indicates that wind and soil moisture factors, perceived by traditional models as "noise," are in reality the main driving forces of fires. This article serves as a scientific and methodological basis for creating next-generation forecasting systems based on the synthesis of stochastic and deterministic approaches [1].

Keywords: wildfires, climate change, machine learning, hybrid ARIMA-LSTM model, risk management, meteorological forecasting, time series analysis.

 

 

УДК 614.842.4

МРНТИ 81.93.03

 

Р. М. Джумагалиев¹, О. К. Кокушев², Т. Р. Джумагалиев², В. К. Димитров²,  М. Б. Клышбаев²

¹ТОО «GFP Science», Алматы, Казахстан

²ТОО "Global Fire Protection",  Алматы, Казахстан

 

ПРОБЛЕМЫ ОЦЕНКИ ИНДИВИДУАЛЬНОГО ПОЖАРНОГО РИСКА

НА СТАДИИ ПРОЕКТИРОВАНИЯ

 

Аннотация. В статье показаны проблемы устаревшей статистики, не учитывающие местные особенности, выявленные по результатам анализа действующей методики оценки индивидуального пожарного риска в Казахстане. Сформулированы предложения по совершенствованию методики: актуализация данных, пересмотр времени эвакуации с учетом срабатывания АПС, уточнение критериев опасности. Также в настоящей статье ставится под сомнение единый порог риска (10⁻⁶), как не отражающий реальные условия и особенности Республики Казахстан. Даны рекомендации по адаптации методики к современным зданиям, основанные на опыте более 1000 произведенных расчетов для реальных проектов объектов различного класса функциональной пожарной опасности.

Ключевые слова: пожарная безопасность, оценка индивидуального пожарного риска, определение времени эвакуации, порог риска, управление пожарными рисками, методики расчета пожарных рисков, частота реализации пожароопасных ситуаций.

 

Р. М. Джумагалиев¹, О. К. Қоқушев², Т. Р. Джумагалиев¹, В. К. Димитров², М. Б. Қлышбаев²

¹«Gfp Science»  ЖШС, Алматы, Қазақстан

²«Global Fire Protection»,  ЖШС, Алматы, Қазақстан

 

ЖОБАЛАУ САТЫСЫНДА ЖЕКЕ ӨРТ ТӘУЕКЕЛІН БАҒАЛАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

 

Аңдатпа. Мақалада Қазақстан Республикасында қолданыстағы жеке өрт тәуекелін бағалау әдістемесіне жүргізілген талдау нәтижесінде анықталған, жергілікті ерекшеліктерді ескермейтін ескірген статистикалық деректер мәселелері қарастырылған. Әдістемені жетілдіру бойынша бірқатар ұсыныстар берілген: статистикалық деректерді жаңарту, өрт дабылы жүйесінің іске қосылуын ескере отырып эвакуация уақытын қайта қарау, сондай-ақ қауіптілік критерийлерін нақтылау. Сонымен қатар, мақалада бірыңғай тәуекел шегі (10⁻⁶) Қазақстан Республикасының нақты жағдайлары мен ерекшеліктерін толық дәрежеде көрсетпейтіні туралы мәселе көтеріледі. Әртүрлі функционалдық өрт қауіптілігі класына жататын нысандар бойынша орындалған 1000-нан астам нақты жобалық есеп тәжірибесіне сүйене отырып, әдістемені заманауи ғимараттарға бейімдеу жөнінде ұсынымдар ұсынылған.

Түйінді сөздер: өрт қауіпсіздігі, жеке өрт тәуекелін бағалау, эвакуация уақытын анықтау, тәуекелдің шекті мәні, өрт тәуекелдерін басқару, өрт тәуекелдерін есептеу әдістемелері, өрт қауіпті жағдайлардың туындау жиілігі.

 

R. M. Dzhumagaliev¹, O. K. Kokushev², T. R. Dzhumagaliev², V. K. Dimitrov², M. B. Klyshbaev²

¹TOO "GFP Science", Almaty, Kazakhstan

²TOO "Global Fire Protection", Almaty, Kazakhstan

 

PROBLEMS OF ASSESSING INDIVIDUAL FIRE RISK AT THE DESIGN STAGE

 

Abstract. The article shows the problems of outdated statistics that do not take into account local features, identified by the results of the analysis of the current methodology for assessing individual fire risk in Kazakhstan. Proposals are formulated to improve the methodology: updating the data, revising the evacuation time, taking into account the activation of the fire alarm system, and clarifying the criteria of danger. This article also questions the single risk threshold (10⁻⁶) as not reflecting the real conditions and features of the Republic of Kazakhstan. The article provides recommendations for adapting the methodology to modern buildings based on the experience of more than 1,000 calculations for real projects of various classes of functional fire hazard.

Keywords: fire safety, individual fire risk assessment, evacuation time determination, risk threshold, fire risk management, fire risk calculation methods, frequency of fire occurrence.

 

 

УДК 614.8

МРНТИ 81.92.29

 

Т. К. Ақжанов¹, Қ. К. Оспанов¹, В. В. Голев¹, Д. Б. Ғазез¹,  А. Н. Моргунов²

¹Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

²Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті, Көкшетау, Қазақстан

 

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БИІК ҒИМАРАТТАРДЫҢ ҚАСБЕТТЕРІ БОЙЫМЕН ӨРТТІҢ КОНВЕКТИВТІ АҒЫНДАРЫНЫҢ ТАРАЛУЫНА ЖЕЛ БАҒЫТЫНЫҢ ӘСЕРІ

 

Аңдатпа. Мақалада биік ғимараттардың қасбеттерінде (фасадтарында) өрттің дамуы кезінде пайда болатын конвективті ағындардың таралуына жел бағытының әсері қарастырылады. Әртүрлі конфигурациядағы құрылыстардың сыртқы беттеріне жақын қалыптасатын аэродинамикалық жағдайларды, сондай-ақ олардың жылу энергиясы мен жалынның тасымалдануына әсерін ескере отырып, осы мәселенің әлемдік тәжірибеде зерттелуіне талдау жасалды. Желдің бағыты мен жылдамдығы өзгерген кездегі конвективті ағындар параметрлерінің өзгеруінің негізгі заңдылықтары анықталды. Қасбет бойымен оттың тік және көлденең таралу қарқындылығы артатын жел әсерінің критикалық бұрыштарын анықтауға мүмкіндік беретін модельдеу және эксперименталды зерттеулердің нәтижелері зерделенді. Алынған мәліметтер қасбеттік жүйелердің өртке қарсы қорғанысын жобалауда, нормативтік талаптарды әзірлеуде және биік ғимараттардың өрт қауіптілігін бағалау әдістерін жетілдіруде қолданылуы мүмкін. Биік ғимараттардағы өртті сөндіру кезіндегі өртке қарсы қызмет бөлімшелерінің іс-қимылдары үшін ұсыныстар қалыптастырылған.

Түйінді сөздер: биік ғимарат, жел бағыты, өрттің таралуы, конвективті ағын, өрт.

 

Т. К. Акжанов¹, К. К. Оспанов¹, В. В. Голев¹, Д. Б. Ғазез¹,  А. Н. Моргунов²

¹Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

²Кокшетауский университет имени Абая Мырзахметова, Кокшетау, Казахстан

 

ВЛИЯНИЕ НАПРАВЛЕНИЯ ВЕТРА НА РАСПРОСТРАНЕНИЕ

КОНВЕКТИВНЫХ ПОТОКОВ ПОЖАРА ПО ФАСАДАМ  ВЫСОТНЫХ ЗДАНИЙ

В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН

 

Аннотация. В статье рассматривается влияние направления ветра на распространение конвективных потоков, возникающих при развитии пожаров по фасадам высотных зданий. Проведен анализ изучения данного вопроса в Мировой практике с учетом аэродинамических условий, формирующихся вблизи наружных поверхностей сооружений различной конфигурации, а также их воздействия на перенос тепловой энергии и пламени. Определены основные закономерности изменения параметров конвективных потоков при изменении направления и скорости ветра. Изучены результаты моделирования и экспериментальных исследований, позволяющие установить критические углы ветрового воздействия, при которых увеличивается интенсивность вертикального и горизонтального распространения огня по фасаду. Полученные данные могут быть использованы при проектировании противопожарной защиты фасадных систем, разработке нормативных требований и совершенствовании методов оценки пожарной опасности высотных зданий. Формирование рекомендаций для действий подразделений противопожарной службы при тушении пожаров в высотных зданиях.

Ключевые слова: высотное здание, направление ветра, распространение пожара, конвективный поток, пожар.

 

T. K. Akzhanov¹, K. K. Ospanov¹, V. V. Golev¹, D. B. Gazez¹, A. N. Morgunov²

¹Malik Gabdullin Academy of Civil Protection, MES of the Republic of Kazakhstan,

Kokshetau, Kazakhstan

²Abai Myrzakhmetov Kokshetau University, Kokshetau, Kazakhstan

 

THE INFLUENCE OF WIND DIRECTION ON THE SPREAD OF CONVECTIVE FIRE FLOWS ALONG FACADES HIGH-RISE BUILDINGS IN THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN

 

Abstract. The article examines the influence of wind direction on the propagation of convective flows that occur during the development of fires on the facades of high-rise buildings. The analysis of the study of this issue in World practice is carried out, taking into account the aerodynamic conditions forming near the exterior surfaces of structures of various configurations, as well as their effects on the transfer of thermal energy and flame. The main patterns of changes in the parameters of convective flows with changes in wind direction and speed are determined. The results of modeling and experimental studies have been studied, which make it possible to establish critical angles of wind exposure at which the intensity of vertical and horizontal fire propagation along the facade increases. The data obtained can be used in the design of fire protection of facade systems, the development of regulatory requirements and the improvement of methods for assessing the fire hazard of high-rise buildings. Formation of recommendations for actions of fire service units when extinguishing fires in high-rise buildings.

Keywords: high-rise buildings, wind direction, fire spread, convective currents, fire.