2026г. Наука и образование в гражданской защите №1(61)

СКАЧАТЬ ФАЙЛ

 

МАЗМҰНЫ - CONTENTS -СОДЕРЖАНИЕ
ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ И ПРАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ, ЛИКВИДАЦИИ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ И ГРАЖДАНСКОЙ ОБОРОНЫ
Huseynov H.A., Rasulov1 S.R., Mustafayeva G.R. Hydrodynamic accidents: causes of occurrence and potential hazards for the Mingachevir reservoir dam	6
Шарипханов С.Д., Абдрахманов А.А., Жаулыбаев А.А., Бекболатова М.Б. Методика формирования практической готовности персонала и сил реагирования при авариях с выбросом сильнодействующих ядовитых веществ на опасных производственных объектах	16
Жагупаров Ж.Е., Калиев А.З., Куанышбаев М.С., Каирбеков К.К., Агажаева Л.О. Төтенше жағдайлар жағдайында ұйымдардың жұмыс істеу орнықтылығын арттыру іс-шараларының тиімділігін бағалау мәселесіне байланысты	25
Шарипханов С.Д. Разработка риск-ориентированного алгоритма оценки угроз при возможных радиационных чрезвычайных ситуациях	39
Макаев Т.З., Ескибаев Е.Т., Тумышев Н.М. К вопросу исследования тепловых деформаций стеклопластиков	47
ОБЕСПЕЧЕНИЕ ПОЖАРНОЙ И ПРОМЫШЛЕННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ
Альменбаев М.М., Рахметулин Б.Ж., Сивенков А.Б., Захаров И.А. Снижение токсичности продуктов горения древесины с помощью огнезащиты	54
Кусаинов А.Б., Агажаева Л.О., Раимбеков К.Ж., Джумагалиев Р.М., Қайыргелді Н.Қ. Математическое моделирование тушения лесного пожара с учётом постепенного прибытия сил и средств	62
Кинжикеев С.Ж., Карбаев Т.Б., Хамитов Р.С. Разработка противопожарной автоматизированной роботизированной платформы	70
Кусаинов А.Б., Альменбаев М.М., Макишев Ж.К., Захаров И.А., Максимов П.В. Формирование и анализ базы данных пожарных гидрантов как основы для Ar-ориентированных систем поиска источников противопожарного водоснабжения	82
Байжиенов Н.Ж., Раимбеков К.Ж., Саменов Е.К., Мусайбеков А.Г. Прогнозирование динамики пожаров в Северо-Казахстанской области с применением метода тройного экспоненциального сглаживания Хольта-Винтерса	90

 

 

UDC 627.8:614.8:556.16

IRSTI  81.93.21

H. A. Huseynov^1,2, S. R. Rasulov¹, G. R. Mustafayeva¹

¹Azerbaijan State Oil and Industry University, Baku, Azerbaijan

²The Academy of the Ministry of Emergency Situations of the Republic of Azerbaijan,

Baku, Azerbaijan

HYDRODYNAMIC ACCIDENTS: CAUSES OF OCCURRENCE AND POTENTIAL HAZARDS FOR THE MINGACHEVIR RESERVOIR DAM

Abstract. Hydrodynamic accidents are emergency events caused by the failure of hydraulic structures, leading to flooding and inundation of extensive areas as well as large-scale socio-economic consequences. This article provides a systematic analysis of the factors contributing to the occurrence of hydrodynamic accidents, particularly disasters resulting from the failure of reservoir dams. Based on real events that have occurred worldwide, the consequences of such accidents and their underlying causes are examined in detail. The possible causes of similar potential hydrodynamic accidents in the context of our country are analyzed. As the object of the study, the potential failure of the Mingachevir reservoir dam due to possible hazards is assessed. The research results indicate that the interaction of technical, natural, and anthropogenic factors significantly increases the scale and impact intensity of hydrodynamic accidents.

Keywords: hydrodynamic accident, inundation, hydraulic structures, emergency situation, reservoir, flood, dam failure, Mingachevir reservoir dam.

 

Х. А. Гусейнов^1,2, С. Р. Расулов¹, Г. Р. Мустафаева¹

¹Әзербайжан мемлекеттік мұнай және өнеркәсіп университеті, Баку, Әзербайжан
²Әзербайжан Республикасының Төтенше жағдайлар министрлігі академиясы,

Баку, Әзербайжан

ГИДРОДИНАМИКАЛЫҚ АПАТТАР: ПАЙДА БОЛУ СЕБЕПТЕРІ ЖӘНЕ МИНГЯЧЕВИР СУ ҚОЙМАСЫ БӨГЕТІ ҮШІН ЫҚТИМАЛ ҚАУІПТЕР

Аңдатпа. Гидродинамикалық апаттар гидротехникалық құрылыстардың істен шығуы салдарынан туындайтын, кең аумақтардың су басуына және ауқымды әлеуметтік-экономикалық зардаптарға әкелетін Төтенше жағдайлар болып табылады. Мақалада гидродинамикалық апаттардың, әсіресе су қоймалары бөгеттерінің бұзылуынан туындайтын апаттардың пайда болуына әсер ететін факторлар жүйелі түрде талданған. Әлемде орын алған нақты оқиғалар негізінде олардың келтірген салдары, сондай-ақ апаттардың туындау себептері жан-жақты зерттеліп. Еліміз жағдайында осындай гидродинамикалық апаттардың ықтимал пайда болу себептері талданған. Зерттеу нысаны ретінде алынған Мингячевир су қоймасы бөгетінің мүмкін апаттар салдарынан бұзылу қаупі бағаланған. Зерттеу нәтижелері техникалық, табиғи және антропогендік факторлардың өзара ықпалы гидродинамикалық апаттардың ауқымы мен әсер ету күшін едәуір арттыратынын көрсетеді.

Түйінді сөздер: гидродинамикалық апат, су басу, гидротехникалық құрылыстар, төтенше жағдай, су қоймасы, тасқын, бөгеттің бұзылуы, Мингячевир су қоймасы бөгеті.

 

Х. А. Гусейнов^1,2, С. Р. Расулов¹, Г. Р. Мустафаева¹

¹Азербайджанский государственный университет нефти и промышленности,

Баку, Азербайджан
²Академия Министерства по чрезвычайным ситуациям Азербайджанской Республики,

Баку, Азербайджан

ГИДРОДИНАМИЧЕСКИЕ АВАРИИ: ПРИЧИНЫ ВОЗНИКНОВЕНИЯ

И ПОТЕНЦИАЛЬНЫЕ УГРОЗЫ ДЛЯ ПЛОТИНЫ МИНГЯЧЕВИРСКОГО ВОДОХРАНИЛИЩА

Аннотация. Гидродинамические аварии являются чрезвычайными ситуациями, возникающими в результате выхода из строя гидротехнических сооружений и приводящими к затоплению и подтоплению обширных территорий, а также к крупномасштабным социально-экономическим последствиям. В статье системно проанализированы факторы, обусловливающие возникновение гидродинамических аварий, в частности катастроф, возникающих вследствие разрушения плотин водохранилищ. На основе реально произошедших в мире событий детально исследованы вызываемые ими последствия, а также причины возникновения аварий. Проанализированы возможные причины потенциального возникновения подобных гидродинамических аварий в условиях нашей страны. В качестве объекта исследования проведена оценка риска вероятного разрушения плотины Мингячевирского водохранилища в результате возможных аварий. Результаты исследования показывают, что взаимное воздействие технических, природных и антропогенных факторов в значительной степени увеличивает масштабы и силу воздействия гидродинамических аварий.

Ключевые слова: гидродинамическая авария, подтопление, гидротехнические сооружения, чрезвычайная ситуация, водохранилище, наводнение, разрушение плотины, плотина Мингячевирского водохранилища.

 

 

 

УДК 614.8:355.58

МРНТИ 81.93.21

С. Д. Шарипханов¹, А. А. Абдрахманов², А. А. Жаулыбаев³, М. Б. Бекболатова¹

¹Казахстанский научно-исследовательский, обучающий центр в области гражданской защиты и охраны труда, Астана, Казахстан

²Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина

МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

³Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан 

МЕТОДИКА ФОРМИРОВАНИЯ ПРАКТИЧЕСКОЙ ГОТОВНОСТИ ПЕРСОНАЛА И СИЛ РЕАГИРОВАНИЯ ПРИ АВАРИЯХ С ВЫБРОСОМ СИЛЬНОДЕЙСТВУЮЩИХ ЯДОВИТЫХ ВЕЩЕСТВ НА ОПАСНЫХ ПРОИЗВОДСТВЕННЫХ ОБЪЕКТАХ

Аннотация. В статье рассматривается методика формирования практической готовности персонала и сил реагирования к действиям при авариях с выбросом сильнодействующих ядовитых веществ на опасных производственных объектах. Показано, что традиционные подходы к подготовке не в полной мере обеспечивают формирование устойчивых практических навыков, необходимых для эффективного реагирования в условиях химической опасности. Представлена структура и содержание методики, основанной на поэтапной организации подготовки, интеграции действий персонала объектов и аварийно-спасательных подразделений, использовании специализированных учебно-тренировочных средств и объективной оценке уровня готовности. Приведены результаты апробации методики, подтверждающие её эффективность в части повышения качества действий, сокращения времени реагирования и улучшения взаимодействия участников реагирования. Практическая значимость методики заключается в возможности её использования в системе подготовки персонала опасных производственных объектов и сил реагирования без замены действующих форм обучения и учений.

Ключевые слова: химически опасный объект, авария техногенного характера, практическая готовность персонала, силы реагирования, моделирование аварийных ситуаций, практико-ориентированное обучение, учебно-тренировочный комплекс, оценка уровня готовности, промышленная безопасность, система подготовки.

 

С. Д. Шәріпханов¹, А. А. Абдрахманов², А. А. Жауылыбаев³, М. Б. Бекболатова¹

¹Азаматтық қорғау және еңбек қауіпсіздігі саласындағы Қазақстандық ғылыми-оқыту орталығы, Астана, Қазақстан

²Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

³Қазақстан Республикасы Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

ҚАУІПТІ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРДЕ КҮШТІ ӘСЕР ЕТЕТІН УЛЫ ЗАТТАРДЫ ШЫҒАРУМЕН АВАРИЯЛАР КЕЗІНДЕ ПЕРСОНАЛДЫҢ ПРАКТИКАЛЫҚ ДАЙЫНДЫҒЫН ЖӘНЕ ДЕН ҚОЮ КҮШТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ӘДІСТЕМЕСІ

Аңдатпа. Мақалада қауіпті өндірістік объектілерде күшті әсер ететін улы заттардымен болған авариялар кезінде персоналдың және әрекет ету күштерінің іс жүзіндегі дайындығын қалыптастыру әдістемесі қарастырылады. Дәстүрлі дайындық тәсілдері химиялық қауіп жағдайында тиімді әрекет ету үшін қажетті тұрақты практикалық дағдыларды қалыптастыруды толық қамтамасыз етпейтіні көрсетілген. Дайындықты кезең-кезеңмен ұйымдастыруға, объектілер мен авариялық-құтқару бөлімшелері персоналының іс-қимылдарын интеграциялауға, мамандандырылған оқу-жаттығу құралдарын пайдалануға және дайындық деңгейін объективті бағалауға негізделген Әдістеменің құрылымы мен мазмұны ұсынылған. Іс-қимыл сапасын арттыру, әрекет ету уақытын қысқарту және әрекет етуге қатысушылардың өзара іс-қимылын жақсарту бөлігінде оның тиімділігін растайтын әдістемені сынақтан өткізу нәтижелері келтірілген. Әдістеменің практикалық маңыздылығы оны қауіпті өндірістік объектілердің персоналын даярлау жүйесінде және қолданыстағы оқыту мен оқу-жаттығу нысандарын алмастырмай әрекет ету күштерін пайдалану мүмкіндігінде жатыр.

Түйінді сөздер: химиялық қауіпті объект, техногендік сипаттағы авария, персоналдың практикалық дайындығы, әрекет ету күштері, авариялық жағдайларды модельдеу, тәжірибеге бағытталған оқыту, оқу-жаттығу кешендері, дайындық деңгейін бағалау, өнеркәсіптік қауіпсіздік, дайындық жүйесі.

 

S. D. Sharipkhanov¹, A. А. Abdrakhmanov², А. A. Zhaulybaev³, M. B. Bekbolatova¹

¹Kazakhstan Scientific Research and Training Center for Civil Protection and Labor Protection, Astana, Kazakhstan

²Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

³National Defense University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

METHODOLOGY FOR THE FORMATION OF PRACTICAL READINESS OF PERSONNEL AND RESPONSE FORCES IN CASE OF ACCIDENTS INVOLVING  THE RELEASE OF HIGHLY TOXIC SUBSTANCES AT HAZARDOUS PRODUCTION FACILITIES 

Abstract. The article discusses the methodology of forming the practical readiness of personnel and response forces to act in case of accidents involving nuclear power plants at hazardous production facilities. It is shown that traditional approaches to training do not fully ensure the formation of sustainable practical skills necessary for effective response in conditions of chemical danger. The structure and content of the methodology based on the step-by-step organization of training, integration of the actions of personnel of facilities and rescue units, the use of specialized training equipment and an objective assessment of the level of readiness are presented. The results of the methodology testing are presented, confirming its effectiveness in terms of improving the quality of actions, reducing response time and improving the interaction of responders. The practical significance of the methodology lies in the possibility of its use in the training system for personnel of hazardous production facilities and response forces without replacing existing forms of training and exercises.

Keywords: chemically hazardous facility, man-made accident, practical readiness of personnel, response forces, emergency modeling, practice-oriented training; training complex, assessment of readiness, industrial safety, training system.

 

 

ӘОЖ 355.5851

ХҒТАР 78.19.11

Ж. Е. Жагупаров¹, А. З. Калиев², М. С. Куанышбаев³, К. К. Каирбеков¹, Л. О. Агажаева⁴

¹Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің М. Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

²Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің Азаматтық қорғаныс және әскери бөлімдер комитеті, Астана, Қазақстан

³Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті, Астана, Қазақстан

⁴Қазақстан Республикасының Мемлекеттік күзет қызметі, Астана, Қазақстан

ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАР ЖАҒДАЙЫНДА ҰЙЫМДАРДЫҢ ЖҰМЫС ІСТЕУ ОРНЫҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ ІС-ШАРАЛАРЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ МӘСЕЛЕСІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ

Аңдатпа. Мақалада табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар жағдайында ұйымдардың қызмет ету орнықтылығын арттыру жөніндегі іс-шаралардың тиімділігін бағалаудың ғылыми-әдістемелік тәсілі қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі төтенше жағдайлардың жиілігі мен ауқымының артуымен, сондай-ақ ұйымдардың қызметінің үздіксіздігін қамтамасыз етуге және зақымдаушы факторлардың салдарын төмендетуге бағытталған қорғаныш, ұйымдастырушылық және инженерлік-техникалық іс-шараларды негізді таңдау мен басымдықтаудың қажеттілігімен айқындалады. Қызмет ету орнықтылығы ұйымның жұмысқа қабілеттілігін сақтау, аса маңызды функцияларды орындау және төтенше жағдайлар салдарынан туындаған бұзушылықтардан кейін жедел қалпына келу қабілеті ретінде түсіндіріледі. Ұсынылған әдістеме инфрақұрылымның, инженерлік жүйелердің жай-күйін, персоналдың даярлығын, қорғалу және басқарылу деңгейін қамтитын орнықтылықтың негізгі элементтерін сипаттайтын жекелеген көрсеткіштер жүйесіне негізделген. Көрсеткіштердің салыстырмалы маңыздылығын анықтау үшін Кендаллдың конкордация коэффициенті арқылы сарапшылар пікірлерінің келісімділігін тексерумен бірге сараптамалық ранжирлеу қолданылады. Бастапқы деректер Харрингтон шкаласы бойынша нормаланады, бұл әртүрлі көрсеткіштерді бірыңғай өлшемсіз түрге келтіруге мүмкіндік береді. Қорытынды бағалау орнықтылықтың интегралдық көрсеткіші түрінде қалыптастырылады. Зерттеу барысында ұйымның орнықтылығының ағымдағы деңгейі есептеліп, басым осал бағыттар айқындалды және түзетуші іс-шараларды іске асырудың қажеттілігі негізделді. Ұсынылған тәсіл азаматтық қорғау органдарының практикасында қолданылуы мүмкін.

Түйінді сөздер: төтенше жағдайлар, қызмет ету орнықтылығы, іс-шаралардың тиімділігін бағалау, интегралдық көрсеткіш, сараптамалық бағалаулар, Кендаллдың конкордация коэффициенті, Харрингтон шкаласы.

 

Ж. Е. Жагупаров ¹, А. З. Калиев², М. С. Куанышбаев³, К. К. Каирбеков¹, Л. О. Агажаева⁴

¹Академия гражданской защиты имени М. Габдуллина МЧС Республики Казахстан,                  Кокшетау, Казахстан

²Комитет по гражданской обороне и воинским частям МЧС Республики Казахстан,                  Астана, Казахстан

³Национальный университет обороны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

⁴Служба государственной охраны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

К ВОПРОСУ ОЦЕНКИ ЭФФЕКТИВНОСТИ МЕРОПРИЯТИЙ ПО ПОВЫШЕНИЮ УСТОЙЧИВОСТИ ФУНКЦИОНИРОВАНИЯ ОРГАНИЗАЦИЙ В УСЛОВИЯХ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ

Аннотация. В статье рассматривается научно-методический подход к оценке эффективности мероприятий по повышению устойчивости функционирования организаций в условиях чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера. Актуальность исследования обусловлена ростом частоты и масштабов чрезвычайных ситуаций, а также необходимостью обоснованного выбора и приоритизации защитных, организационных и инженерно-технических мероприятий, направленных на обеспечение непрерывности деятельности организаций и снижение последствий воздействия поражающих факторов. Устойчивость функционирования трактуется, как способность организации сохранять работоспособность, выполнять критически важные функции и оперативно восстанавливаться после нарушений, вызванных чрезвычайными ситуациями. Предложенная методика основана на системе частных показателей, характеризующих ключевые элементы устойчивости, включая состояние инфраструктуры, инженерных систем, готовность персонала, уровень защищённости и управляемости. Для определения относительной значимости показателей применяется экспертное ранжирование с проверкой согласованности мнений на основе коэффициента конкордации Кендалла. Нормирование исходных данных осуществляется с использованием шкалы Харрингтона, что позволяет привести разнородные показатели к единому безразмерному виду. Итоговая оценка формируется в виде интегрального показателя устойчивости, обеспечивающего объективную и сопоставимую количественную интерпретацию. В рамках исследования выполнен расчёт текущего уровня устойчивости организации, выявлены приоритетные уязвимые направления и обоснована необходимость реализации корректирующих мероприятий. Предложенный подход может быть использован в практике органов гражданской.

Ключевые слова: чрезвычайная ситуация, устойчивость функционирования, оценка эффективности мероприятий, интегральный показатель, экспертная оценка, коэффициент конкордации Кендалла, шкала Харрингтона.

 

Zh. E. Zhaguparov¹, А. Z. Kaliev², M.S. Kuanyshbayev³, K. K. Kairbekov¹, L. O. Agazhaeva⁴

¹Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the Ministry for Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Republic of Kazakhstan

²Committee for Civil Defense and Military Units of the Ministry for Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, Astana, Republic of Kazakhstan
³National Defence University of the Republic of Kazakhstan, Astana, Republic of Kazakhstan

⁴State Security Service of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

ON ASSESSING THE EFFECTIVENESS OF MEASURES TO ENHANCE THE RESILIENCE OF ORGANIZATIONAL OPERATIONS UNDER EMERGENCY CONDITIONS

Abstract. The article examines a scientific and methodological approach to assessing the effectiveness of measures aimed at improving the sustainability of organizational functioning under natural and man-made emergency conditions. The relevance of the study is обусловлена by the increasing frequency and scale of emergencies, as well as by the need for a justified selection and prioritization of protective, organizational, and engineering measures designed to ensure business continuity and reduce the impact of damaging factors. Functional sustainability is interpreted as the organizations ability to maintain operational capacity, perform critical functions, and promptly recover from disruptions caused by emergency situations. The proposed methodology is based on a system of individual indicators that characterize key elements of sustainability, including the condition of infrastructure and engineering systems, personnel preparedness, as well as the level of protection and manageability. To determine the relative importance of the indicators, expert ranking is applied with verification of opinion consistency using Kendalls coefficient of concordance. The normalization of initial data is carried out using the Harrington scale, which allows heterogeneous indicators to be converted into a unified dimensionless form. The final assessment is presented in the form of an integral sustainability index, providing an objective and comparable quantitative interpretation. As part of the study, the current level of organizational sustainability was calculated, priority vulnerabilities were identified, and the need for implementing corrective measures was substantiated. The proposed approach can be applied in the practical activities of civil protection authorities.

Keywords: emergencies, operational resilience, effectiveness assessment of measures, integral indicator, expert assessments, Kendalls coefficient of concordance, Harrington scale.

 

 

 

УДК 614.876:355.58

МРНТИ 81.93.15

С. Д. Шарипханов

ТОО «Казахстанский научно-исследовательский, обучающий центр гражданской защиты и охраны труда», Астана, Казахстан

РАЗРАБОТКА РИСК-ОРИЕНТИРОВАННОГО АЛГОРИТМА ОЦЕНКИ УГРОЗ ПРИ ВОЗМОЖНЫХ РАДИАЦИОННЫХ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЯХ

Аннотация. В статье разработан прикладной риск-ориентированный подход к оценке радиационных рисков при возможных авариях на атомных электростанциях, ориентированный на задачи системы гражданской защиты. Предложен алгоритм оценки радиационной обстановки, обеспечивающий переход от исходных данных мониторинга к формализованной классификации уровней радиационного риска. Разработана авторская шкала уровней радиационного риска, увязанная с типовыми мерами реагирования органов гражданской защиты. Методика предназначена для поддержки управленческих решений на этапах предварительного прогнозирования и оперативного реагирования при радиационных чрезвычайных ситуациях и может применяться при ограниченном объёме исходных данных.

Ключевые слова: радиационная чрезвычайная ситуация, оценка радиационных рисков, гражданская защита, атомная электростанция, алгоритм оценки риска, шкала уровней риска, управленческое решение, реагирование на чрезвычайные ситуации.

 

С. Д. Шәріпханов

«Азаматтық қорғау және еңбекті қорғау саласындағы Қазақстандық ғылыми-зерттеу, оқыту орталығы» ЖШС, Астана, Қазақстан 

МҮМКІН БОЛАТЫН РАДИАЦИЯЛЫҚ СИПАТТАҒЫ ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАР КЕЗІНДЕ ҚАУІП-ҚАТЕРЛЕРДІ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ТӘУЕКЕЛГЕ НЕГІЗДЕЛГЕН АЛГОРИТМДІ ӘЗІРЛЕУ

Аңдатпа. Мақалада атом электр станцияларындағы ықтимал авариялар кезінде радиациялық тәуекелдерді бағалаудың азаматтық қорғау жүйесінің міндеттеріне бағытталған қолданбалы, тәуекелге негізделген тәсілі әзірленді. Радиациялық жағдайды бағалау алгоритмі ұсынылып, ол мониторингтің бастапқы деректерінен радиациялық тәуекел деңгейлерін формалдандырылған жіктеуге көшуге мүмкіндік береді. Азаматтық қорғау органдарының типтік әрекет ету шараларымен үйлестірілген радиациялық тәуекел деңгейлерінің авторлық шкаласы әзірленді. Әдістеме радиациялық сипаттағы төтенше жағдайлар кезінде алдын ала болжау және жедел әрекет ету кезеңдерінде басқарушылық шешімдерді қолдауға арналған және бастапқы деректер көлемі шектеулі жағдайларда қолданылуы мүмкін.

Түйінді сөздер: радиациялық сипаттағы төтенше жағдай, радиациялық тәуекелдерді бағалау, азаматтық қорғау, атом электр станциясы, тәуекелді бағалау алгоритмі, тәуекел деңгейлерінің шкаласы, басқарушылық шешімдер, төтенше жағдайларға әрекет ету.

 

S. D. Sharipkhanov

LLP «Kazakhstan Scientific research and training Center in the field of civil Defense and labor protection», Astana, Kazakhstan 

DEVELOPMENT OF A RISK-ORIENTED ALGORITHM FOR THREAT ASSESSMENT

IN POTENTIAL RADIOLOGICAL EMERGENCIES

Abstract. The article develops an applied risk-oriented approach to assessing radiation risks associated with possible accidents at nuclear power plants, oriented toward the tasks of the civil protection system. An algorithm for assessing the radiological situation is proposed, providing a transition from initial monitoring data to a formalized classification of radiation risk levels. An original scale of radiation risk levels has been developed and linked to standard response measures of civil protection authorities. The methodology is intended to support managerial decision-making at the stages of preliminary forecasting and operational response to radiological emergencies and can be applied under conditions of limited initial data availability.

Keywords: radiological emergency; radiation risk assessment; civil rotection; nuclear power plant; risk assessment algorithm; risk level scale; managerial decision-making; emergency response.

 

 

 

УДК 623.74

МРНТИ 05.07.00 

Т. З. Макаев, Е. Т. Ескибаев, Н. М. Тумышев

Военный институт Сил воздушной обороны имени Т. Я. Бегельдинова, Актобе, Казахстан

К ВОПРОСУ ИССЛЕДОВАНИЯ ТЕПЛОВЫХ ДЕФОРМАЦИЙ СТЕКЛОПЛАСТИКОВ

Аннотация. Сложность физико-химических процессов, протекающих в стеклопластиках в условиях высокоинтенсивных температурных воздействий, затрудняет аналитическое исследование тепловых деформаций и напряжений в конструкциях и приводит к необходимости их изучения экспериментальным путем. Авторы статьи проводят исследование тепловых деформаций стеклопластиков при одностороннем нагреве. И для исследования была создана установка, конструктивная схема которой показана на рисунке 1. Исследование деформативности выполнялось на прямоугольных образцах из стеклопластика на основе стеклоткани и фенолформальдегидной смолы. Испытания проводились при одностороннем воздействии переменных температур. Нагрев осуществлялся по линейным законам, затем происходило естественное охлаждение. С увеличением скорости нагрева температура термодеструкции распространяется на меньшую глубину, и тепловая деформация будет определяться температурным расширением зон, не подверженных деструкции.

Ключевые слова: тепловая деформация, проволочный тензодатчик, усилитель тензометрических измерений ТА-5, миллиамперметр КСУ-4, хромель-алюмелевый термопар, многоточечный потенциометр КСП-4, нагревательный элемент, электронный потенциометр ЭПП-09, электронное программное устройство РУ5-02М, электронное регулирующее устройство РУ4-16М.

 

Т. З. Мақаев, Е. Т. Ескібаев, Н. М. Тұмышев

Т. Ж. Бигелдинов атындағы Әуе қорғаныс күштері Әскери институты, Ақтөбе, Қазақстан

ШЫНЫ ПЛАСТИКТЕРДІҢ ЖЫЛУЛЫҚ ДЕФОРМАЦИЯЛАРЫН ЗЕРТТЕУ МӘСЕЛЕСІ

Аңдатпа. Жоғары қарқынды температуралық әсерлер жағдайында пластикалық пластмассаларда болатын физика-химиялық процестердің күрделілігі құрылымдардағы жылулық деформациялар мен кернеулерді аналитикалық зерттеуді қиындатады және оларды эксперименталды түрде зерттеу қажеттілігіне әкеледі.

Мақала авторлар бір жақты қыздару кезінде шыны талшықты пластмассалардың термиялық деформацияларын зерттеуді жүргізеді. Ал зерттеу үшін конструкторлық схемасы 1-суретте көрсетілген қондырғы жасалды. Деформацияланғыштығын зерттеу шыны талшық пен фенолформальдегидті шайыр негізіндегі шыны талшықтан жасалған тәкбұрышты үлгілерде жүргізілді. Сынақтар орындалды айнымалы температуралардың тәуелсіз әсері. Жылыту сызықтық заңдарға сәйкес жүргізілді, содан кейін табиғи салқындату пайда болды. Қыздыру жылдамдығын жоғарылауымен термиялық бұзылу температурасы таяз тереңдікке таралады, ал термиялық деформация жойлуға жатпайтын аймақтардың термиялық кеңеюімен анықталады.

Түйінді сөздер: термиялық деформациялар, сым тензометрлер, ТА-5 тензометрді өлшеу күшейткіші, миллиамперметр КСУ-4, хромель-алюмельді терможұптар, көп нүктелі потенциометр КСП-4, қыздыру элементі, электронды потенциометр ЭПП-09, элетрондық бағдарламалық құрылғы РУ5-02М, элетронды басқару құрылғысы РУ4-16М.

 

T. Z. Makaev, E. T. Eskibaev, N. M. Tumyshev

Military Institute of Air Defense Forces named after T.Ya. Begeldinov, Aktobe, Kazakhstan

ON THE INVESTIGATION OF THERMAL DEFORMATIONS OF FIBERGLASS

Abstract. The complexity of pfisical and chemical processes occurring in fiberglass under conditions of high-intensity temperature effects complicates. The analytical study of thermal deformations and stresses in structures and leads to the need to study them experimentally.

The authors of the article conduct a study of thermal deformations of fiberglass with one-sided heating. And for the study, an installation was created, the design scheme of which is shown in Figure 1. The study of deformability was carried out on rectangular samples of fiberglass based on glass fabric and phenol-formaldehyde resin. The tests were carried out with one-sided exposure to variable temperatures. Heating was carried out according to linear laws, then natural cooling occurred. With an increase intheheating rate, the temperature of thermal destruction spreads to a smaller depth, and thermal deformation will be determined by the temperature expansion of zones not subject to destruction.

Keywords: thermal deformation, wire strain gauges, strain gauge measurement amplifier TA-5, milliammeter KSU-4, chromel-alumel thermocouples, multipoint potentiometer KSP-04, heating element, electronic potenciometer EPP-09, electronic programming device RU5-02M, electronic control device RU4-16M.

 

 

 

УДК 699.8:667

МРНТИ 81.92.31

М. М. Альменбаев¹, Б. Ж. Рахметулин¹, А. Б. Сивенков², И. А. Захаров¹

¹Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

²ФГБУ «Всероссийский ордена «Знак Почета» научно-исследовательский институт противопожарной обороны» МЧС России, Балашиха, Россия

СНИЖЕНИЕ ТОКСИЧНОСТИ ПРОДУКТОВ ГОРЕНИЯ ДРЕВЕСИНЫ С ПОМОЩЬЮ ОГНЕЗАЩИТЫ

Аннотация. В работе авторами представлены экспериментальные исследования снижения токсичности продуктов горения образцов древесины с нанесением разработанного огнезащитного на основе фосфор и азот содержащих антипиренов с добавлением полиакрилата калия (SAP), при влиянии различных температурных режимов. Полученные результаты свидетельствуют, что разработанный авторами огнезащитный состав не только снижает уровень выделения СО и CO₂ при горении древесины, но имеет выраженный эффект при использовании составов с фосфорсодержащими и азотсодержащими антипиренами обугленный защитный слой, препятствующий проникновению кислорода и снижению интенсивности горения.

Ключевые слова: древесина, пожарная опасность, огнезащитный состав, токсичность, продукты горения.

 

М. М. Әлменбаев¹, Б. Ж. Рахметулин¹, А. Б. Сивенков², И. А. Захаров¹

¹Қазақстан Республикасы ТЖМ М. Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

²«Бүкілресейлік «Құрмет Белгісі» ордені өртке қарсы қорғаныс ғылыми-зерттеу институты» ФМБМ, Балашиха, Ресей

ӨРТТЕН ҚОРҒАУ АРҚЫЛЫ АҒАШТЫҢ ЖАНУ ӨНІМДЕРІНІҢ УЫТТЫЛЫҒЫН ТӨМЕНДЕТУ

Аңдатпа. Авторлармен бұл жұмыста фосфор және полиакрилат калий (SAP) қосылған азот антиперендеры бар негізінде әзірленген оттан қорғау құрамын жағумен түрлі температуралық режимдері ықпалы кезінде ағаша үлгілерінің жану өнімдерінің уыттылығын төмендету бойынша эксперименттік зерттеулер ұсынылған.  Алынған нәтижелер бойынша авторлармен әзірлеген оттан қорғау құрам ағаштың жану кезіндегі СО және CO₂ бөліну деңгейін төмендетіп ғана қоймай, фосфорқосындысы және азотқосындылары бар антипирендерімен құрам күйген қорғау қабатқа айқын әсер етеді, оттектің  енуін және жану қарқындылығын азайтады.

Түйінді сөздер: ағаш, өрт қаупі, оттан қорғау, улылығы, жану өнімдері.

 

M. M. Almenbaev¹, B. Zh. Rakhmetulin¹, A. B. Sivenkov², I. A. Zakharov¹

¹Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the Ministry of Emergency Situations of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

²All-Russian Research Institute for Fire Protection of Ministry of Russian Federation for Civil Defence, Emergencies and Elimination of Consequences of Natural Disasters, Balashikha, Russia

REDUCTION OF TOXICITY OF WOOD COMBUSTION PRODUCTS USING FIRE PROTECTION

Abstract. The authors present experimental studies of reducing the toxicity of combustion products of wood samples by applying a developed flame retardant based on phosphorus and nitrogen-containing flame retardants with the addition of potassium polyacrylate (SAP), under the influence of various temperature conditions. The results obtained indicate that the flame retardant developed by the authors not only reduces the level of CO and CO₂ emissions during wood combustion, but also has a pronounced effect when using formulations with phosphorus-containing and nitrogen-containing flame retardants, a charred protective layer that prevents oxygen penetration and reduces the intensity of combustion.

Keywords: wood, fire hazard, flame retardant, toxicity, combustion products.

 

 

 

УДК 004, 614.8

МРНТИ 81.92.17

Р. М. Джумагалиев³, Н. Қ. Қайыргелді¹

¹Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

²Служба государственной охраны Республики Казахстан, Астана, Казахстан

 ³ТОО «GFP Science», Алматы, Казахстан

МАТЕМАТИЧЕСКОЕ МОДЕЛИРОВАНИЕ ТУШЕНИЯ ЛЕСНОГО ПОЖАРА С УЧЁТОМ ПОСТЕПЕННОГО ПРИБЫТИЯ СИЛ И СРЕДСТВ

Аннотация. В статье представлена динамическая математическая модель тушения лесного пожара с учётом: поэтапного прибытия сил и средств, распределения ресурсов по фронту, флангам и тылу, а также различной интенсивности распространения огня. Разработан алгоритм и показано, как определить оптимальное количество пожарных, автоцистерн и тракторов для локализации и полного тушения. Эффективная организация тушения лесных пожаров требует учета распределения периметра на участки различной опасности, а также своевременного прибытия сил и средств. Классические модели часто предполагают одномоментное прибытия ресурсов, что не отражает реальной оперативной обстановки. Настоящая работа предлагает динамическую модель с постепенным развертыванием сил и распределением ресурсов по фронту, флангам и тылу.

Ключевые слова: лесной пожар, динамическое моделирование, силы и средства.

 

А. Б. Құсайынов¹, Л. О. Агажаева², К. Ж. Раимбеков¹, Р. М. Джумагалиев³, Н. Қ. Қайыргелді¹

¹Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

²Қазақстан Республикасының Мемлекеттік күзет қызметі, Астана, Қазақстан

 ³ЖШС «GFP Science», Алматы, Қазақстан

КҮШТЕР МЕН ҚҰРАЛДАРДЫҢ БІРТІНДЕП КЕЛУІН ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП, ОРМАН ӨРТІН СӨНДІРУДІ МАТЕМАТИКАЛЫҚ МОДЕЛЬДЕУ

Аңдатпа. Мақалада орман өртін сөндірудің динамикалық математикалық моделі келтірілген: күштер мен құралдардың кезең-кезеңімен келуі, ресурстарды майданға, қапталға және тылға бөлу, сондай-ақ өрттің таралуының әртүрлі қарқындылығы. Алгоритм әзірленді және оқшаулау және толық сөндіру үшін өрт сөндірушілердің, автоцистерналар мен тракторлардың оңтайлы санын қалай анықтау керектігі көрсетілген. Орман өрттерін сөндіруді тиімді ұйымдастыру периметрдің әртүрлі қауіпті жерлерге бөлінуін, сондай-ақ күштер мен құралдардың уақтылы келуін ескеруді талап етеді. Классикалық модельдер көбінесе нақты операциялық жағдайды көрсетпейтін ресурстардың бір уақытта келуін болжайды. Бұл жұмыс күштерді біртіндеп орналастырумен және ресурстарды майданға, қапталға және тылға бөлумен динамикалық модельді ұсынады.

Түйінді сөздер: дала өрті, динамикалық модельдеу, күштер мен құралдар.

 

 

А. B. Kusainov¹, L. O. Agazhaeva², K. Zh. Raimbekov¹, R. M. Dzhumagaliev³, N. K. Kairgeldi¹

¹Civil Defence Academy named after Malik Gabdullin MES of the Republik of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

² State Security Service of the Republic of Kazakhstan, Astana, Kazakhstan

 ³«GFP Science» LLP, Almaty, Kazakhstan

MATHEMATICAL MODELING OF FOREST FIRE EXTINGUISHING, TAKING INTO ACCOUNT THE GRADUAL ARRIVAL OF FORCES AND MEANS

Abstract. The article presents a dynamic mathematical model of forest fire extinguishing, taking into account: the phased arrival of forces and means, the distribution of resources along the front, flanks and rear, and the varying intensity of fire spread. There has been developed an algorithm and it is shown how to determine the optimal number of firefighters, tank trucks and tractors for localization and complete extinguishing. Effective organization of forest fire extinguishing requires consideration of the distribution of the perimeter to areas of varying danger, as well as the timely arrival of forces and means. Classical models often assume a simultaneous flow of resources, which does not reflect the actual operational situation. This paper proposes a dynamic model with a gradual deployment of forces and the distribution of resources along the front, flanks and rear.

Keywords: forest fire, dynamic modeling, forces and means.

 

 

 

УДК 614.8:62

МРНТИ 81.92.15

С. Ж. Кинжикеев¹, Т. Б. Карбаев², Р. С. Хамитов¹

 ¹ТОО «Astana IT University», Астана, Казахстан

²ТОО «Центр технических проектов», Астана, Казахстан

РАЗРАБОТКА ПРОТИВОПОЖАРНОЙ АВТОМАТИЗИРОВАННОЙ РОБОТИЗИРОВАННОЙ ПЛАТФОРМЫ

Аннотация. В статье рассмотрены вопросы разработки противопожарной автоматизированной роботизированной платформы, предназначенной для применения в условиях повышенной опасности и ограниченной доступности для человека. Проанализированы требования к конструкции, аппаратно-программной архитектуре и функциональным возможностям платформы, включая системы управления, навигации и дистанционного взаимодействия. Описаны подходы к моделированию, выбору программной среды и интеграции модулей тушения и мониторинга. Показано, что использование роботизированных решений позволяет повысить эффективность противопожарных мероприятий и снизить риск для личного состава при ликвидации чрезвычайных ситуаций. При выполнении боевых задач при тушении пожара на личный состав пожарно-спасательных подразделений могут воздействовать опасные факторы, угрожающие их жизни, в связи с чем разработка противопожарной автоматизированной роботизированной платформы является актуальной задачей.

Ключевые слова: робот, автоматизированная платформа, классификация, движитель, чрезвычайные ситуации, пожар, автономность, мобильность, пожаротушение.

 

С. Ж. Кинжикеев¹, Т. Б. Карбаев², Р. С. Хамитов¹

¹«Astana IT University» ЖШС, Астана, Қазақстан

²«Техникалық жобалар Орталығы» ЖШС, Астана, Қазақстан

ӨРТКЕ ҚАРСЫ АВТОМАТТАНДЫРЫЛҒАН ӘЗІРЛЕУ РОБОТТЫҚ ПЛАТФОРМА

Аңдатпа. Мақалада адам үшін қауіптілігі жоғары және қолжетімділігі шектеулі жағдайларда қолдануға арналған өртке қарсы автоматтандырылған роботтандырылған платформаны әзірлеу мәселелері қарастырылған. Басқару, навигация және қашықтықтан өзара әрекеттесу жүйелерін қоса алғанда, платформаның дизайнына, аппараттық-бағдарламалық архитектурасына және функционалдығына қойылатын талаптар талданады. Модельдеу, бағдарламалық ортаны таңдау және сөндіру және бақылау модульдерін біріктіру тәсілдері сипатталған. Роботтық шешімдерді қолдану өртке қарсы іс-шаралардың тиімділігін арттыруға және төтенше жағдайларды жою кезінде жеке құрам үшін қауіпті азайтуға мүмкіндік беретіні көрсетілген. Өрт сөндіру кезінде жауынгерлік міндеттерді орындау кезінде өрт-құтқару бөлімшелерінің жеке құрамына олардың өміріне қауіп төндіретін қауіпті факторлар әсер етуі мүмкін, осыған байланысты өртке қарсы автоматтандырылған роботтандырылған платформаны әзірлеу өзекті міндет болып табылады.

Түйінді сөздер: робот, автоматтандырылған платформа, жіктеу, қозғалтқыш, төтенше жағдайлар, өрт, автономия, ұтқырлық, өрт сөндіру.

 

S. J. Kinzhikeev¹, T. B. Karbaev², R. S. Khamitov¹

¹«Astana IT University» LLP, Astana, Kazakhstan

²«Center for Technical Projects» LLP, Astana, Kazakhstan

DEVELOPMENT OF AN AUTOMATED FIRE PROTECTION SYSTEM THE ROBOTIC PLATFORM

Abstract. The article discusses the development of a fire-fighting automated robotic platform designed for use in conditions of increased danger and limited accessibility to humans. The requirements for the design, hardware and software architecture, and functionality of the platform, including control, navigation, and remote interaction systems, are analyzed. Approaches to modeling, selection of a software environment, and integration of extinguishing and monitoring modules are described. It is shown that the use of robotic solutions makes it possible to increase the effectiveness of fire-fighting measures and reduce the risk to personnel in emergency situations. When performing combat missions while extinguishing a fire, personnel of fire and rescue units may be affected by dangerous factors that threaten their lives, and therefore the development of a fire-fighting automated robotic platform is an urgent task.

Keywords: robots, automated platform, classification, propulsion, emergencies, fires, autonomy, mobility, firefighting.

 

 

УДК 614.849

МРНТИ 81.92.17

А. Б. Кусаинов, М. М. Альменбаев, Ж. К. Макишев, И. А. Захаров, П. В. Максимов

Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан

ФОРМИРОВАНИЕ И АНАЛИЗ БАЗЫ ДАННЫХ ПОЖАРНЫХ ГИДРАНТОВ КАК ОСНОВЫ ДЛЯ AR-ОРИЕНТИРОВАННЫХ СИСТЕМ ПОИСКА ИСТОЧНИКОВ ПРОТИВОПОЖАРНОГО ВОДОСНАБЖЕНИЯ

Аннотация. В статье рассматриваются вопросы формирования и анализа базы данных пожарных гидрантов как ключевого элемента обеспечения эффективности AR-ориентированных систем поиска источников противопожарного водоснабжения. Представлены результаты обработки и систематизации данных обследования гидрантов на территории г. Кокшетау. Выполнен статистический анализ технического состояния, проведена классификация дефектов, дана оценка пригодности существующей базы для использования в цифровых системах навигации. На основе полученных результатов предложены направления совершенствования учета и интеграции данных в AR-систему GeoHydrants.

Ключевые слова: пожарный гидрант, база данных, противопожарное водоснабжение, AR-технологии, GeoHydrants, техническое состояние, анализ дефектов, цифровизация.

 

А. Б. Құсайынов, М. М. Әлменбаев, Ж. Қ. Мақышев, И.А. Захаров, П. В. Максимов

Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

AR-БАҒДАРЛАНҒАН ЖҮЙЕЛЕРІ ҮШІН ӨРТКЕ ҚАРСЫ СУМЕН ЖАБДЫҚТАУ КӨЗДЕРІН ІЗДЕУДІҢ НЕГІЗІ РЕТІНДЕ ӨРТ СӨНДІРУ ГИДРАНТТАРЫНЫҢ ДЕРЕКҚОРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ

Аңдатпа. Мақалада өртке қарсы сумен жабдықтау көздерін іздеуге арналған
AR-бағдарланған жүйелердің тиімділігін қамтамасыз етудің негізгі элементі ретінде өрт гидранттарының деректер базасын қалыптастыру және талдау мәселелері қарастырылады. Көкшетау қаласы аумағындағы гидранттарды тексеру деректерін өңдеу және жүйелеу нәтижелері ұсынылған. Техникалық жай-күйіне статистикалық талдау жүргізіліп, ақаулар жіктелді, цифрлық навигация жүйесіндегі қолданыстағы деректер базасына пайдалану жарамдылығына баға берілді. Алынған нәтижелер негізінде GeoHydrants AR-жүйесіне деректерді есепке алу мен интеграциялауды жетілдіру бағыттары ұсынылды.

Түйінді сөздер: өрт гидранты, деректер базасы, өртке қарсы сумен жабдықтау, AR-технологиялар, GeoHydrants, техникалық жай-күй, ақауларды талдау, цифрландыру.

 

 

А. B. Kusainov, M. M. Almenbaev, Zh. K. Makishev, I.A. Zakharov, P. V. Maksimov

Malik Gabdullin Academy of Civil Protection of the MES of the Republic of Kazakhstan,

Kokshetau, Kazakhstan 

FORMATION AND ANALYSIS OF A FIRE HYDRANT DATABASE AS A FOUNDATION FOR AR-ORIENTED SYSTEMS FOR LOCATING FIREFIGHTING WATER SUPPLY SOURCES

Abstract. The article examines the issues of developing and analyzing a database of fire hydrants as a key element for ensuring the efficiency of AR-oriented systems for locating fire water supply sources. The results of processing and systematizing fire hydrant survey data collected in the city of Kokshetau are presented. A statistical analysis of technical condition was carried out, defects were classified, and the suitability of the existing database for use in digital navigation systems was assessed. Based on the obtained results, directions for improving data recording and integration into the GeoHydrants AR system are proposed.

Keywords: fire hydrant, database, fire water supply, AR technologies, GeoHydrants, technical condition, defect analysis, digitalization.

 

 

УДК 614.84

МРНТИ 81.92.01

Н. Ж. Байжиенов, К. Ж. Раимбеков, Е. К. Саменов, А. Г. Мусайбеков

Академия гражданской защиты имени Малика Габдуллина МЧС Республики Казахстан, Кокшетау, Казахстан 

ПРОГНОЗИРОВАНИЕ ДИНАМИКИ ПОЖАРОВ В СЕВЕРО-КАЗАХСТАНСКОЙ ОБЛАСТИ С ПРИМЕНЕНИЕМ МЕТОДА ТРОЙНОГО ЭКСПОНЕНЦИАЛЬНОГО СГЛАЖИВАНИЯ ХОЛЬТА-ВИНТЕРСА

Аннотация. В данной работе представлен комплексный анализ динамики возникновения пожаров на территории Северо-Казахстанской области. На основе верифицированных данных Департамента по чрезвычайным ситуациям Северо-Казахстанской области за 2020-2025 гг. авторами была имплементирована модель тройного экспоненциального сглаживания. Исследование направлено на верификацию сезонных флуктуаций и разработку предиктивной базы для совершенствования стратегии профилактического контроля в пожароопасные периоды.

Ключевые слова: пожарная опасность, динамика пожаров, Северо-Казахстанская область, временные ряды, сезонность, прогнозирование, экспоненциальное сглаживание, модель Хольта-Винтерса (ETS), оценка рисков.

 

Н. Ж. Байжиенов, К. Ж. Раимбеков, Е. К. Саменов, А. Г. Мусайбеков

Қазақстан Республикасы ТЖМ Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы, Көкшетау, Қазақстан

ХОЛТ-ВИНТЕРСТІҢ ҮШТІК ЭКСПОНЕНЦИАЛДЫ ТЕГІСТЕУ ӘДІСІН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНДАҒЫ ӨРТТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫН БОЛЖАУ

Аңдатпа. Бұл жұмыста Солтүстік Қазақстан облысының аумағында өрттердің пайда болу динамикасына кешенді талдау ұсынылған. Солтүстік Қазақстан облысының Төтенше жағдайлар департаментінің 2020-2025 жылдардағы верификацияланған деректері негізінде авторлар үштік экспоненциалды тегістеу моделін енгізді. Зерттеу маусымдық ауытқуларды тексеруге және өрт қаупі бар кезеңдерде профилактикалық бақылау стратегиясын жетілдіру үшін болжамды базаны әзірлеуге бағытталған.

Түйінді сөздер: өрт қаупі, өрт динамикасы, Солтүстік Қазақстан облысы, уақыт қатарлары, маусымдық, болжау, экспоненциалды тегістеу, Холт-Винтерс моделі (ETS), тәуекелдерді бағалау.

 

N. J. Baizhienov, K. J. Raimbekov, E. K. Samenov, A. G. Musaibekov

Civil Defence Academy named after Malik Gabdullin MES of the Republic of Kazakhstan, Kokshetau, Kazakhstan

FORECASTING THE DYNAMICS OF FIRES IN THE NORTH KAZAKHSTAN REGION USING THE HOLT-WINTERS TRIPLE EXPONENTIAL SMOOTHING METHOD

Abstract. This paper presents a comprehensive analysis of the dynamics of fires in the North Kazakhstan region. The authors implemented a model of triple exponential smoothing, based on the verified data of the Emergency Situations of North Kazakhstan Region for 2020-2025. The research is aimed at verifying seasonal fluctuations and developing a predictive framework for improving preventive control strategies in fire-prone periods.

Keywords: fire danger, fire dynamics, North Kazakhstan region, time series, seasonality, forecasting, exponential smoothing, Holt-Winters model (ETS), risk assessment.